Benim Türk-İslam sentezi hakkındaki düşüncelerimi az çok bilenler vardır. Yıllardır bu kavramın özellikle siyasal amaçlarla kullanılmasına, dinin millî kimliğin önüne geçirilmesine ve Arap kültürünün İslam adı altında Türk toplumuna dayatılmasına itiraz ediyorum.
Ancak geçtiğimiz günlerde Kocaeli Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinde Prof. Dr. Abdulvahap Akıncı ile gerçekleştirdiğimiz bir sohbet, üzerinde yeniden düşünmem gereken önemli bir konuyu gündeme getirdi.
Hocamız bana ilginç bir tespitte bulundu:
"Kadir Bey, siz Türk-İslam sentezine karşısınız. Ama şu gerçeği lütfen bir düşünün. Atilla ve Hun İmparatorluğu, Avarlar ve daha nice Türk toplulukları bugün nerede? İslam dışında farklı inançlarla yaşamış birçok Türk topluluğu, gittikleri coğrafyalarda zamanla başka milletlerin içerisinde asimile oldu ve Türklük kimliğini kaybetti. Oysa Türkler İslam'la güçlü bir tarihî ve kültürel bağ kurdu. İslam da Türklerin kimliğinin, kültürünün ve tarihî hafızasının korunmasında önemli bir rol oynadı. Türkler İslam'ı, İslam da Türklerin benliğini yaşattı.
Elbette Emevi anlayışını referans alan, Arap örf ve adetlerini din diye sunan, hurafeleri ve bidatları İslam'ın önüne koyan anlayışlara karşı çıkmakta haklısınız. Biz de karşıyız.
Ama Ahmet Yesevi'yi, Pir Sultan Abdal'ı, Hacı Bektaş-ı Veli'yi, Taptuk Emre'yi, Yunus Emre'yi, Nasreddin Hoca'yı, lonca teşkilatını ve Anadolu'nun irfan geleneğini de düşünün. Bunlar dinî değerleri ve kültürel birikimi millî bilinçle harmanlayarak toplumsal hafızanın yaşatılmasına katkı sundular."
Hocamızın bu tespitleri üzerinde düşündüm.
Açıkçası haklı olduğu taraflar oldukça fazla.
Tarihe baktığımızda Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte yalnızca yeni bir dinî kimlik edinmediğini, aynı zamanda yeni bir medeniyet havzasında güçlü bir siyasi, kültürel ve toplumsal varlık ortaya koyduğunu görüyoruz. Selçuklu'dan Osmanlı'ya, oradan Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan tarihî süreçte İslam'ın Türk toplumunun kültürel hafızasındaki etkisini inkâr etmek mümkün değildir.
Ahmet Yesevi'nin irfanı, Yunus Emre'nin dili, Hacı Bektaş-ı Veli'nin insan merkezli anlayışı, Anadolu'nun ortak kültürünü şekillendiren önemli değerlerdir.
Fakat burada benim açımdan çok önemli bir ayrım var.
Benim itirazım Türk milletinin İslam'la buluşmasına değil, dinin siyasal bir araç hâline getirilmesine ve laik Cumhuriyet'in karşısına bir rejim alternatifi olarak çıkarılmasına.
Türk milleti Müslüman olabilir, Hristiyan olabilir, başka bir inancı benimseyebilir veya hiçbir dine inanmayabilir. Bu, kişinin vicdanına ve inanç özgürlüğüne ait bir meseledir.
Benim için esas olan, hangi inanca sahip olursa olsun herkesin Türkiye Cumhuriyeti'nin eşit vatandaşı olması, ortak millî kimliğe saygı duyması ve Cumhuriyet'in temel niteliklerini kabul etmesidir.
İsteyen Türk-İslam sentezi yapar, isteyen başka bir kültürel sentez içerisinde yaşar. Buna kimsenin karışma hakkı yoktur.
Ancak hiç kimse kendi dinî yorumunu devletin resmî ideolojisi hâline getirmeye, başkalarının yaşam biçimine müdahale etmeye, kadınların, çocukların ve toplumun temel haklarını inanç kisvesi altında sınırlamaya kalkamaz.
Hele ki laik Cumhuriyet rejimini tartışmaya açamaz.
Çünkü laiklik dinsizlik değildir. Laiklik, devletin bütün inançlar karşısında tarafsız olması, vatandaşın inancını özgürce yaşayabilmesi ve hiçbir dinî anlayışın devlet yönetimine hâkim kılınmamasıdır.
Benim Atatürkçülüğümün ve milliyetçilik anlayışımın temelinde de bu vardır.
Türklüğü bir mezhebe, bir tarikata, bir dinî yoruma indirgemek doğru değildir. Türk milleti tarih boyunca farklı inançlarla yaşamış, farklı kültürlerle etkileşim kurmuş, ancak ortak tarih ve kader bilinciyle varlığını sürdürmüştür.
Türk olmak için birilerinin dinî yorumuna uygun yaşamak zorunda değilsiniz. Müslüman olmak için de Arap kültürünü benimsemek zorunda değilsiniz.
Türklük başka, Müslümanlık başka; fakat bu iki kimliğin tarih boyunca birbirini beslediği gerçeği de inkâr edilemez.
Prof. Dr. Abdulvahap Akıncı'ya bu değerli sohbeti ve düşünmeye sevk eden tespitleri için teşekkür ediyorum.
Belki de artık tartışmamız gereken şey, kimin hangi sentezi yaptığı değil, hangi anlayışa sahip olursak olalım Cumhuriyet'in ortak değerleri etrafında nasıl bir arada yaşayacağımızdır.
Benim durduğum yer nettir:
Ne Türk milletinin İslam'la yoğrulmuş tarihî ve kültürel mirasını inkâr ederim ne de bu mirasın laik Cumhuriyet'e karşı kullanılmasına izin veririm.
Din vicdan işidir, millî kimlik ortak tarih ve kader meselesidir, devlet yönetimi ise hukuk ve laiklik esasına dayanmalıdır.
Bunun adı benim için ne Türk-İslam sentezidir ne de başka bir ideolojik kalıptır.
Bunun adı Türkiye Cumhuriyeti'dir.
Yazar: Kadir Uğur Yılmaz





