EĞİTİMCİ ATATÜRK
Dr. M. Zeki İLGAR
Değerli Okuyucular
Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Başöğretmen ünvanını aldığı 24 Kasım 1928 gününün anısına 1981 yılından beri “Öğretmenler Günü” olarak ta kutlanan günün tüm meslektaşlarıma ve eğitim fakültelerinin değerli öğrencilerine hayırlı ve uğurlu olmasını diliyorum.
Atatürk Türk milletinin başöğretmenidir. Yeni alfabenin öğrenilmesinde ve Anadolu Türk aydınlanma hareketinin yeni bir safhaya geçtiği Millet Mekteplerinin açılışı ve atamıza TBMM tarafından kara tahta başında yeni alfabeyi öğretme konusunda gösterdiği çabadan hareketle “Başöğretmen” ünvanının verilmesi onun eğitimci kişiliğinin millet tarafından takdir edilişinin de ifadesidir.
Atatürk, dünyada bu ünvana sahip olan tek liderdir ve bu ünvanı hakkedecek çok eser ve emek ortaya koymuş olan tek liderdir. Atatürk, bir inkılap eğitimcisi olmanın yanında aynı zamanda eğitim alanında yaptığı inkılaplarla da tarihe geçmiştir.
O on yılda yüzyıla sığdırılabilecek değişimi ve dönüşümü gerçekleştiren dönüşümsel liderdir. Çevresindekileri eğiterek derinden etkileyen dünyanın en karizmatik liderlerinden biridir.
Atatürk hayatının her aşamasında “Millî Eğitim” konusuna gösterdiği ilgi ve bu konuda ileri sürdüğü görüşler incelendiği zaman, eğitim konusuna adeta bir eğitimbilimci gibi eğildiği görülür.
Genç cumhuriyetin eğitimsel sorunlarıyla çok yakından ilgilenmiş, çevresindekilere Millî Eğitimin önemini anlatmak için her fırsatı değerlendirmiş, Millî Eğitimde göz önünde tutulması gerekli amaç ve ilkeleri her fırsatta açıklığa kavuşturmaya çalışmıştır.
Atatürk’ün eğitimci kişiliğinin ilk önemli kanıtı; bağımsızlık Savaşının en bunalımlı günlerinde, ordumuzun Sakarya hattına kadar geri çekildiği; top seslerinin Ankara’dan duyulduğu bir zamanda 16 Temmuz 1921′de, Kurtuluş Savaşının merkezi Ankara’da bir “Maarif Kongresi” toplaması; bu toplantının ertelenmesi konusundaki görüşleri reddetmesi ve bu toplantının açış konuşmasını bizzat yapmasıdır.
Bu önemli toplantıda yaptığı konuşmada ülkede uygulanacak eğitim sistemi hakkında önemli ipuçları vardır: “Asırlardan beri idaredeki büyük ihmalin, devlet bünyesinde açtığı yaraları tedavi için bundan böyle en büyük gayretlerin eğitim alanında olması gerekir”.
“Gerçi elimizdeki tüm imkânları henüz ülkemizi istilâ eden düşmana karşı kullanmaya mecbur isek de ülkenin eğitimi için elverişli koşullar ele geçirilmeden önceki savaş günlerinde bile, çok dikkat ve itina ile işlenmiş bir millî eğitim programı vücuda getirmeye” çalışmamızın icap eder”
“Şimdiye kadar izlenen talim ve terbiye usullerinin milletimizin tarihindeki gerilemede en mühim etken olduğu, bu nedenle bir millî eğitim programından söz ederken eski devrin hurafelerinden ve millî bünyemize hiç uymayan yabancı fikirlerden, şarktan ve garptan gelen tüm tesirlerden tamamen uzak, millî karekterimizle ve tarihimizle uyumlu bir kültüre sahip olunması zarureti vardır”
Büyük Zaferden sonra ilk konuşmayı 27 Ekim 1922’de İstanbul’dan kendisini ziyarete gelen öğretmenler ve Bursa Öğretmenleriyle Şark Tiyatrosunda yaptığı toplantıda yapmıştır. Bu konuşmada:
“Okul, genç dimağlara, insanlığa saygıyı, millet ve memleket sevgisini, bağımsızlık şerefini öğretir. Bağımsızlık tehlikeye düştüğü zaman onu kurtarmanın doğru yolunu öğretir” der.
“Yurdumuzda uygarlığın gelişmesi için çağdaş ilerlemelerin bir an kaybetmeden ele alınması lüzumu ortadadır, bu bir namus borcudur”
“En önemli ve verimli ödevimizin “Millî Eğitim işleri”dir, bu işlerdeki başarı ile kurtuluş mümkün olacaktır”
“Bu zaferin elde edilebilmesi için hepimizin tek yürek olarak temel bir eğitim programı üzerinde çalışmamız lâzımdır. Bence bu programın en önemli iki yönü olmalıdır:
1. Milli olması (toplumsal yaşamımıza uyması)
2. Çağdaş olması (çağımızın isteklerini karşılaması)
Atatürk’ün eğitime verdiği önemin bir başka kanıtı dünyanın önde gelen eğitimcilerini ülkeye davet ederek hazırlattığı raporlarla eğitim sistemimizin çağdaşlaşmasını amaçlamasıdır. Eğitim alanındaki mektep-medrese ikilemini ortadan kaldırmakla çağdaş bireyler yetiştiren bir eğitim sisteminin temellerini atmıştır. Bu ikili yapının yeniden kurulmaya çalışılması konusunda ciddi mücadele verilmelidir.
Behçet Kemal Çağlar’la aralarında geçen konuşma o’nun eğitimci kişiliği hakkında bilgi vermektedir. Bir akşam köşkte yapılan eğitim amaçlı bir toplantıda şair atayı öven bir şiir sunar ve atanın tepkisini bekler; Atatürk Çağlar’a dönerek şöyle der: “Çocuk, benim çok önemli bir özelliğim var ki onu yazmamışsın. Benim en önemli özelliğim öğretmenliğimdir. Ben milletimin öğretmeniyim”.
Kurtuluş Savaşı’nın bitiği günlerde, “Memleketi kurtardınız; şimdi ne yapmak istersiniz?” diye soran yabancı gazeteciye: “Millî eğitim bakanı olarak millî irfanı yükseltmeye çalışmak en büyük emelimdir.” cevabını vermekle de eğitimci kişiliğini açıkça göstermiştir.
Yeni kurduğu Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu devlet başkanı olması nedeniyle millî eğitim bakanı olamamış; fakat millî eğitim sistemiyle çok ilgilenmiştir. Cumhurbaşkanlığı yaptığı 15 yıl boyunca eğitimle ilgili 39 kanun çıkarılmasını sağlamış olması da onun aşılamaz yüceliğinin ve eğitimci kişiliğinin kanıtıdır.





