Kılıçdaroğlu'ndan Barış Sürecinde Sorumluluk Çağrısı
BARIŞIN CESARETİ, SİYASETİN SORUMLULUĞU
Silahların susmasından eşit yurttaşlığa: Türkiye'nin ertelenemez barış arayışı..
Türkiye, yıllardır ağır bedeller ödediği bir meselenin yeniden çözüm umuduyla karşı karşıya. Bu umut, yalnızca silahların susmasıyla sınırlı değil; hukukun üstünlüğünün sağlandığı, kimsenin kimliği, dili, inancı ve düşüncesi nedeniyle dışlanmadığı, yurttaşların kendilerini eşit ve özgür hissettikleri bir toplumsal düzenin kurulmasıyla anlam kazanabilir.
Kemal Kılıçdaroğlu'nun barış sürecine ilişkin açıklamaları, tam da bu nedenle yalnızca bir siyasetçinin değerlendirmesi olarak görülmemeli. Açıklamalar, Türkiye siyasetinin önündeki temel soruyu yeniden gündeme getiriyor:
Barışın gerçekleşmesi için kim, hangi sorumluluğu üstlenecek?
Çünkü barış, yalnızca çatışmanın sona ermesini beklemek değildir. Barış, çatışmayı doğuran sorunlarla yüzleşmek, toplumsal yaraları sarmak ve herkesin kendisini bu ülkenin eşit bir parçası olarak hissedebileceği bir gelecek kurmaktır.
Kılıçdaroğlu'nun çağrısı ve siyasetin sorumluluğu
Kılıçdaroğlu, sürece ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Bir barış sürecini, bir çözüm sürecini yaşadık. Başlangıcı gayet güzel gitti. CHP olarak biz barışı her yerde, her ortamda savunduk. Bu bizim görevimiz zaten. O nedenle parlamentoda destek verdik. Sonunda bizim dediğimize geldiler, çözümün adresinin parlamento olduğunu kabul ettiler.
Bunun bir an önce çözülmesi lazım.
Eğer bir yerde tıkanıklık varsa, bizim üstümüze düşen bir görev varsa biz o tıkanıklığı kaldırmaya da hazırız.”
Bu sözlerin en önemli yanı, barış meselesini günlük siyasi rekabetin dışına çıkararak parlamentonun ve siyasal kurumların sorumluluğuna işaret etmesidir.
Bir barış sürecinin başarıya ulaşması, yalnızca iktidarın kararlarına bağlı değildir. Muhalefetin tutumu, parlamentonun işlevi, demokratik denetim mekanizmaları ve toplumun sürece duyduğu güven de belirleyicidir.
Kılıçdaroğlu'nun, tıkanıklıkların aşılması konusunda sorumluluk üstlenmeye hazır olduklarını belirtmesi, siyasetin çözüm üretme iradesine ilişkin bir çağrıdır.
Ancak bu çağrının gerçek karşılığını bulabilmesi için sözlerin kurumsal tutumlara ve somut adımlara dönüşmesi gerekir.
Barış, bir partinin ya da bir siyasetçinin tek başına başarabileceği bir iş değildir. Farklı görüşlerin ortak bir zeminde buluşmasını, karşılıklı güvenin kurulmasını ve siyasi hesapların toplumsal geleceğin önüne geçirilmemesini gerektirir.
Silahların susması yetmez, hukuk konuşmalı
Kılıçdaroğlu'nun açıklamasındaki en çarpıcı cümlelerden biri şudur:
“Silahların susması barış için yeterli değildir. Hukukun konuşmaya başlaması lazım.”
Bu cümle, barışın anlamını tartışmak bakımından son derece önemlidir.
Silahların susması, kuşkusuz vazgeçilmez bir başlangıçtır. İnsanların ölmediği, annelerin evlatlarını kaybetmediği, çocukların korkuyla büyümediği bir ülke herkesin ortak beklentisi olmalıdır.
Ancak kalıcı barış, yalnızca çatışmaların sona ermesiyle kurulamaz.
Hukukun üstünlüğünün güvence altına alınmadığı, adaletin herkes için eşit işlemediği, insanların düşünceleri ve kimlikleri nedeniyle ayrımcılığa uğradığı bir ortamda toplumsal barışın kalıcı olması mümkün değildir.
Barışın güvenilirliği, hukuk devleti ilkelerinin hayata geçirilmesiyle ölçülür. Hak ve özgürlüklerin kişilere, dönemlere veya siyasi tercihlere göre değişmediği; yargının bağımsızlığının korunduğu; herkesin adalete eşit biçimde erişebildiği bir düzen, barışın en güçlü dayanağıdır.
Dolayısıyla barış süreci, güvenlik politikalarıyla sınırlı tutulmamalıdır. Demokratikleşme, hukuk reformu, temel hak ve özgürlükler ile toplumsal eşitlik, sürecin ayrılmaz parçaları olarak ele alınmalıdır.
CHP'nin tarihsel sorumluluğu
Kürt meselesi, Türkiye siyasetinin uzun yıllardır yüzleşmekte zorlandığı konulardan biridir. Bu mesele karşısında dönem dönem farklı siyasi girişimler yapılmış, raporlar hazırlanmış, çözüm önerileri geliştirilmiştir. Ancak temel sorunlardan biri, bu girişimlerin sürekliliğinin ve siyasi sahiplenilmesinin her zaman sağlanamamasıdır.
1989 yılında SHP tarafından hazırlanan Doğu ve Güneydoğu Anadolu Sorunu başlıklı rapor, bu arayışın önemli örneklerinden biridir. Rapor, Kürt meselesinin yalnızca güvenlik boyutuyla ele alınamayacağına ilişkin tartışmaların geçmişte de var olduğunu göstermektedir.
Bununla birlikte, bir raporun hazırlanması ile ortaya koyduğu ilkelerin uzun vadeli ve tutarlı bir siyasi programa dönüştürülmesi aynı şey değildir. Asıl mesele, demokratik çözüm arayışının siyasi konjonktüre bağlı kalmadan sürdürülebilmesidir.
Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye'nin köklü siyasi kurumlarından biri olarak bu konuda önemli bir sorumluluk taşıyor. CHP'nin barış ve demokratik çözüm yönündeki açıklamaları, ancak parti içinde tutarlı bir siyasi iradeyle desteklendiğinde anlamını güçlendirebilir.
Barış girişimlerine ilişkin tartışmalarda farklı görüşlerin bulunması doğaldır. Ancak demokratik bir partide asıl ölçüt, farklı görüşlerin varlığı değil, ortak bir demokratik çözüm hedefi etrafında sorumluluk alınabilmesidir.
CHP açısından temel soru şudur:
Barış ve eşit yurttaşlık konusundaki yaklaşım, yalnızca belirli dönemlerde dile getirilen bir siyasi tutum olarak mı kalacaktır, yoksa partinin kalıcı demokratikleşme programının bir parçasına mı dönüşecektir?
Bu sorunun yanıtı, yalnızca CHP'nin geleceği bakımından değil, Türkiye'de barışın toplumsal ve siyasal zeminini güçlendirmek açısından da önemlidir.
Kürt meselesi yalnızca güvenlik meselesi değildir
Kürt meselesini yalnızca terör ve güvenlik başlıkları altında değerlendirmek, sorunun bütününü anlamayı zorlaştırır. Elbette silahlı şiddetin sona ermesi, insanların can güvenliğinin sağlanması ve toplumun şiddetten korunması vazgeçilmezdir.
Hiçbir siyasi amaç, sivillerin yaşam hakkını ortadan kaldırmayı meşru kılamaz.
Ancak bir ülkede şiddetin sona erdirilmesini istemekle, o ülkedeki demokratik hak ve özgürlükleri savunmak birbirine karşıt tutumlar değildir.
Kürt yurttaşların dil, kültür, kimlik, temsil ve eşit katılım konularındaki talepleri demokratik siyasetin ve hukuk düzeninin içinde ele alınmalıdır. Bu taleplerin konuşulabilmesi, farklılıkların düşmanlık nedeni olmaktan çıkarılması ve sorunların demokratik yöntemlerle çözülebilmesi, toplumsal barışın temel koşulları arasındadır.
Şiddeti reddetmek, demokratik hak taleplerini görmezden gelmek anlamına gelmez.
Aynı şekilde hak ve özgürlükleri savunmak da şiddeti meşrulaştırmak değildir.
Türkiye'nin ihtiyacı, bu iki gerçeği birbirine karşıt göstermek yerine ikisini de hukuk ve demokrasi çerçevesinde ele alabilmektir.
Kalıcı çözüm, insanların kimliklerini inkâr etmelerini beklemekten değil, farklılıkları eşit yurttaşlık temelinde bir arada yaşamanın doğal bir parçası olarak kabul etmekten geçer.
Eşit yurttaşlık: Kâğıt üzerindeki eşitlikten gerçek yaşama
Türkiye'de eşit yurttaşlık tartışması, anayasal hükümler ve bunların toplumsal yaşamdaki karşılığı üzerinden değerlendirilmelidir.
Anayasa'nın 66. maddesi, Türk vatandaşlığı bağını esas alan bir tanım içerir. 42. madde ise eğitim ve öğretim alanında Türkçeden başka hiçbir dilin Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamayacağı hükmünü barındırır.
Bu maddeler etrafındaki tartışmalar, vatandaşlık tanımı, dil hakları ve farklı kimliklerin kamusal yaşamda nasıl karşılık bulduğu sorularını gündeme getirmektedir.
Burada yapılması gereken, toplumu birbirine karşıt kimliklere ayırmak değil; anayasal yurttaşlık anlayışının herkese eşit hak ve özgürlük sağlayacak biçimde nasıl güçlendirilebileceğini demokratik yöntemlerle tartışmaktır.
Eşit yurttaşlık, herkesin aynı kimliğe sahip olmasını istemek değildir.
Eşit yurttaşlık, farklı kimliklere sahip insanların aynı haklardan yararlanabilmesi, hukuk karşısında eşit muamele görmesi ve kamusal yaşama özgürce katılabilmesidir.
Bir yurttaşın dili, kültürü, inancı veya kökeni nedeniyle kendisini diğer yurttaşlardan daha az değerli hissettiği bir ortamda toplumsal bütünleşme zedelenir. Buna karşılık farklılıkların hak ve özgürlükler çerçevesinde tanındığı bir toplumda ortak yaşam iradesi güçlenir.
Bu nedenle eşit yurttaşlık, yalnızca hukuki bir kavram değil, toplumsal barışın da temelidir.
Ekonomik kalkınma barışı destekler, ancak hakların yerini tutamaz
Kılıçdaroğlu'nun Cizre'nin lojistik merkez olma potansiyeline, doğal gaz hattının organize sanayi bölgesine ulaştırılmasına ve Nusaybin Sınır Kapısı'nın yeniden açılmasına ilişkin değerlendirmeleri de bölgenin geleceği bakımından önem taşıyor.
Bölgesel kalkınma, istihdam olanaklarının artırılması, ticaret yollarının geliştirilmesi ve sınır bölgelerinin ekonomik hareketliliğinin güçlendirilmesi, toplumsal refaha katkı sağlayabilir.
İşsizliğin azaltılması ve gençlerin geleceklerini kendi şehirlerinde kurabilmeleri, barışın toplumsal tabanını da güçlendirebilir.
Ancak ekonomik yatırımlar, demokratik hakların ve hukuki güvencelerin yerine geçemez.
Bir bölgeye fabrika kurmak, yol yapmak veya ticareti geliştirmek tek başına toplumsal eşitlik sorunlarını çözmez.
Ekonomik kalkınma ile demokratikleşme birbirini tamamlayan süreçler olarak yürütülmelidir. İnsanların hem refah içinde yaşama hem de haklarını özgürce kullanma imkânına sahip olması gerekir.
Barışın gerçek başarısı, yalnızca ekonomik göstergelerdeki iyileşmeyle değil, insanların kendilerini güvende, özgür ve eşit hissettikleri bir toplumsal düzenin kurulmasıyla ölçülmelidir.
Muhalefetin görevi yalnızca eleştirmek değildir
Demokratik sistemlerde muhalefetin temel görevlerinden biri iktidarı denetlemek, yanlışları ortaya koymak ve alternatif politikalar geliştirmektir. Ancak ülkenin geleceğini doğrudan ilgilendiren barış gibi meselelerde muhalefetin sorumluluğu, yalnızca eleştiriyle sınırlı kalamaz.
Bu, iktidarın bütün politikalarını koşulsuz desteklemek anlamına gelmez. Tam tersine, sürecin şeffaf, hukuka uygun, demokratik denetime açık ve toplumsal güveni gözeten bir biçimde yürütülmesini istemek muhalefetin asli görevleri arasındadır.
Barış sürecinin başarıya ulaşması için parlamentonun etkin rol üstlenmesi, siyasi partilerin görüşlerini özgürce ifade edebilmesi ve toplumun farklı kesimlerinin kaygılarının dikkate alınması gerekir.
Muhalefet, sürecin eksiklerini ve risklerini dile getirirken çözümün önünü açacak öneriler de geliştirebilmelidir. Barışın siyasi bir kazanç veya kayıp hesabına indirgenmesi, ortak geleceğe duyulan güveni zayıflatabilir.
Bu nedenle Kılıçdaroğlu'nun “Bizim üstümüze düşen bir görev varsa biz o tıkanıklığı kaldırmaya da hazırız” sözleri, muhalefetin sorumluluğunun nasıl anlaşılması gerektiği konusunda da bir tartışma başlatıyor.
Önemli olan, bu yaklaşımın söz düzeyinde kalmaması ve demokratik siyasetin somut davranışlarına yansımasıdır.
Barış, ertelenemeyecek bir toplumsal sorumluluktur
Türkiye'nin barış arayışı, geçmişte yaşanan acılardan bağımsız değerlendirilemez. Kaybedilen hayatlar, parçalanan aileler, yerinden edilen insanlar ve kuşaklar boyunca taşınan travmalar, bu meselenin ne kadar ağır bir toplumsal bedeli olduğunu gösteriyor.
Geçmişin acıları unutularak değil, onlarla yüzleşilerek aşılabilir. Bunun yolu da yeni düşmanlıklar üretmekten, toplumu birbirine karşıt kamplara ayırmaktan ve her tartışmayı siyasi hesaplaşmaya dönüştürmekten geçmiyor.
Barış, bir tarafın diğerine boyun eğmesi değildir. Barış, hiç kimsenin kendisini güvensiz, dışlanmış veya ikinci sınıf yurttaş olarak hissetmediği bir ortak yaşamın kurulmasıdır.
Bu hedefe ulaşmak için iktidarın da muhalefetin de sivil toplumun da üzerine düşen görevler vardır.
Siyasi partiler, günü kurtaran hesapların ötesine geçerek gelecek kuşaklara nasıl bir ülke bırakmak istediklerini düşünmek zorundadır.
Kılıçdaroğlu'nun çağrısı, bu sorumluluğun yeniden hatırlanması bakımından önem taşıyor. Fakat çağrıların gerçek değeri, onları izleyen tutarlı siyasi irade ve somut adımlarla ortaya çıkar.
Türkiye'nin ihtiyacı, barışı yalnızca bir temenni olarak dile getirmek değil; onu hukukla, demokrasiyle, eşit yurttaşlıkla ve toplumsal adaletle güçlendirmektir.
Çünkü silahların sustuğu bir ülke, barışın kapısını aralayabilir.
Ancak hukukun konuştuğu, adaletin herkes için işlediği ve farklılıkların eşitlik içinde yaşatıldığı bir ülke, barışı kalıcı hâle getirebilir.
Barış, yalnızca çatışmanın bitmesi değil;
herkesin kendisini eşit, özgür ve güvende hissedebileceği bir ülkenin kurulmasıdır.
Türkiye'nin önündeki asıl sorumluluk da budur.
