BATMAN’DA 21 BRİKET FABRİKASI MÜHÜRLENDİ: ÜRETİM DURDU, BİNLERCE KİŞİNİN GEÇİMİ TEHLİKEDE!
Polis ve panzerlerin bulunduğu fabrikalarda üretim durduruldu. Esnaf çözüm beklerken, yaşanan gelişmenin Batman’dan Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adıyaman’a uzanan bölgesel ticareti de etkilemesinden endişe ediliyor.
Cüneyt ALPHAN
Batman’da yaklaşık 21 yıldır faaliyet gösteren 21 briket fabrikasının tamamı bu sabah mühürlendi. İşletme sahiplerinin aktardığı bilgilere göre, fabrikalarda üretim durdurulurken bölgede polis ekipleri ve panzerler de bulunuyor.
Daha önce tahliye tehlikesiyle karşı karşıya kalan işletmeler açısından süreç yeni bir aşamaya geçmiş durumda. Yıllardır emek ve sermaye harcayarak fabrikalarını kuran işletme sahipleri, aileleriyle birlikte geçimini bu işlerden sağlayan çalışanlar ve nakliye sektöründeki emekçiler, şimdi ne olacağını bekliyor.
Mesele artık yalnızca 21 fabrikanın geleceği değil; üretim, istihdam ve bölge ekonomisinin nasıl etkileneceğidir.
Esnafın verdiği bilgilere göre, fabrikaların çevresinde oluşan ekonomik hareketlilik doğrudan ve dolaylı olarak binlerce insanın geçimini ilgilendiriyor. Üretimin durmasıyla birlikte yalnızca fabrika sahiplerinin değil, işçilerin, kamyon şoförlerinin, tedarikçilerin ve bu ticari faaliyetten gelir elde eden ailelerin de etkilenmesi söz konusu.
Batman Valiliğinin gerçekleştirdiği mühürleme işleminin hukuki gerekçesi, uygulamanın dayandığı karar ve bundan sonraki sürece ilişkin resmî açıklamanın kamuoyuyla paylaşılması gerekiyor.
21 fabrika mühürlendi, üretim durdu
Yaklaşık 21 yıldır faaliyet gösteren işletmelerin geleceğiyle ilgili tartışma, daha önce tahliye talebi ve alternatif alan sorunu etrafında şekilleniyordu.
Esnafın beyanına göre, işletme sahiplerine alanı boşaltmaları için 15 günlük süre sözlü olarak bildirilmişti.
İşletmeler, kendilerine üretimi sürdürebilecekleri, altyapısı hazırlanmış ve resmî tahsisi tamamlanmış uygun bir alan gösterilmeden taşınmalarının istendiğini dile getiriyordu.
Ancak bu sabah 21 işyerinin tamamının mühürlenmesiyle durum değişti.
Üretimin durdurulması, daha önce dile getirilen ekonomik kayıp endişelerini fiilî bir sorun hâline getirdi.
Şimdi yanıt bekleyen sorular şunlar:
Mühürleme işlemi hangi somut hukuki gerekçeye dayanıyor?
İşletmelerin üretime yeniden başlayabilmesi için nasıl bir yol öngörülüyor?
Esnafın taşınması isteniyorsa alternatif alan ne zaman hazır olacak?
Üretimin durması nedeniyle çalışanların ve işletmelerin yaşayacağı kayıplar nasıl değerlendirilecek?
Bu soruların yanıtları yalnızca işletme sahipleri için değil, bölgedeki ekonomik hareketliliğin geleceği açısından da önem taşıyor.
21 yıllık emek ve yatırım ne olacak?
İşletme sahiplerinin aktardığına göre, yıllar önce belediye tarafından yönlendirildikleri alan başlangıçta bataklık ve kullanıma elverişsiz durumdaydı. Esnaf, kendi imkânlarıyla araziyi kullanılabilir hâle getirdi; milyonlarca liralık yatırım yaparak fabrikalar kurdu, makineler aldı ve ticari ilişkiler geliştirdi.
İşletme sahipleri ayrıca geçmiş beş yılı kapsayan kira ödemeleri yaptıklarını ve her fabrika için 125 bin lira ödeme alındığını belirtiyor. Söz konusu ödemelerin kapsamı, dayandığı sözleşmeler ve işletmelerin kullanım haklarının hukuki niteliği ilgili belgeler üzerinden açıklığa kavuşturulmalı.
Kira ödenmiş olması tek başına mülkiyet veya süresiz kullanım hakkı doğurmaz. Bununla birlikte geçmiş tahsis işlemleri, kira ilişkisi, yapılan yatırımlar ve işletmelerin yıllardır faaliyet göstermiş olması da değerlendirilmelidir.
Buradaki temel mesele, kamu idaresinin yetkilerini kullanıp kullanamayacağı tartışmasından ibaret değil. İşlemlerin hukuki dayanağının açık olması ve ortaya çıkan ekonomik kayıpların nasıl önleneceğinin açıklanması da gerekiyor.
Kamu yönetiminin sorumluluğu, yalnızca karar almak değil, alınan kararların insanlar üzerindeki sonuçlarını da gözetmektir.
5 bin kişiden 15 bin kişiye uzanan geçim zinciri
İşletme sahiplerinin verdiği bilgilere göre, 21 fabrikanın oluşturduğu ekonomik yapı esnaf ve aileleriyle birlikte yaklaşık 5 bin kişiyi ilgilendiriyor.
Fabrika çalışanları, nakliye emekçileri, tedarikçiler ve diğer ticari bağlantılar da hesaba katıldığında dolaylı etkinin yaklaşık 15 bin kişiye ulaşabileceği öngörülüyor. Bu rakamlar bağımsız bir araştırmayla doğrulanmış değil; etkinin gerçek boyutu işletme ve istihdam verileriyle ortaya konulmalı.
Ancak ekonomik ilişkinin kapsamı açık: Fabrikalarda üretim durduğunda hammadde tedarikinden nakliyeye, işçilikten ürünlerin satışına kadar uzanan bir zincir etkilenebilir.
Esnafın aktardığına göre, söz konusu alana günde yaklaşık 500 tır giriş ve çıkış yapıyor. Ahlat’tan getirilen kumun üretimde kullanılması da bu ticari hareketliliğin önemli bir parçası.
Dolayısıyla mesele yalnızca Batman’daki fabrika sahiplerinin sorunu olarak ele alınamaz. Üretim ve sevkiyatın durmasının nakliye sektörü ve ticari bağlantılar üzerindeki etkisinin de incelenmesi gerekiyor.
Batman’la sınırlı kalmayabilecek ekonomik etki
Esnafın değerlendirmesine göre, briket üretiminde ve sevkiyatında yaşanacak kesinti Batman dışındaki ticari ilişkileri de etkileyebilir. Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adıyaman başta olmak üzere bölgedeki üreticiler, tedarikçiler, nakliyeciler ve alıcılar üzerindeki olası sonuçlar araştırılmalı.
Bu illerdeki ekonomik etkinin boyutu henüz somut verilerle ortaya konulmuş değil. Bununla birlikte, üretimin durmasının tedarik ve sevkiyat zincirlerine etkisi göz ardı edilmemeli.
Bölgede günde yaklaşık 500 tırın hareket ettiği yönündeki bilgi doğruysa, yaşanan gelişmenin ekonomik sonuçlarını değerlendirmek için yalnızca fabrikaların sayısına bakmak yeterli olmayacaktır. Sevkiyat miktarı, ürünlerin hangi illere gönderildiği, işletmelerin kaç kişiyi istihdam ettiği ve alternatif tedarik imkânları da incelenmelidir.
Gösterilen alternatif alan çözüm mü?
İşletme sahipleri, taşınmaları için gösterildiğini belirttikleri alternatif arazinin kayalık ve engebeli olduğunu, fabrikaların kurulabilmesi için kapsamlı zemin düzenlemesi ve altyapı çalışmaları gerektiğini savunuyor.
Esnafın paylaştığı maliyet hesabında, bir dönümlük alanın düzenlenmesi için yaklaşık 3 milyon lira gerektiği ifade ediliyor. Bu hesapla 15 dönümlük bir alanın maliyeti 45 milyon liraya ulaşıyor. Alanın tamamına ilişkin toplam maliyetin yaklaşık 1 milyar lirayı bulabileceği de ileri sürülüyor.
Bu rakamların teknik projeler ve bağımsız keşif çalışmalarıyla doğrulanması gerekiyor.
Ancak esnafın itirazı açık: Taşınma için yalnızca bir arazi gösterilmesi yeterli değil. Yeni alanın zemin, elektrik, su, drenaj, yol, imar ve ulaşım koşulları bakımından üretime elverişli olması gerekiyor.
Alternatif alan uygunsa altyapının hangi kurum tarafından, hangi bütçeyle ve hangi takvimde tamamlanacağı açıklanmalı. Uygun değilse başka seçenekler değerlendirilmelidir.
Üretimi durdurulan işletmelerin yeniden faaliyete geçebilmesi için uygulanabilir ve somut bir çözüm ortaya konulmalıdır.
İmar ve taşınmaz işlemleri hakkında açıklama bekleniyor
Esnafın gündeme getirdiği bir diğer konu, daha önce kullandıkları alanın satıldığı ve burada altı katlı yapılaşmaya izin veren bir imar kararı bulunduğu yönündeki iddialar.
Bu iddiaların açıklığa kavuşması için taşınmazın mülkiyet geçmişi, satış işleminin tarihi ve niteliği, imar planındaki kullanım kararı ve yapılaşma koşulları ilgili belgeler üzerinden incelenmeli.
Taşınmazın hangi amaçla kullanıldığı, imar koşullarının hangi kararla belirlendiği ve bu işlemlerle tahliye süreci arasında bir bağlantı bulunup bulunmadığı kamuoyuna açıklanmalı.
Herhangi bir hukuka aykırılık bulunduğu sonucuna peşinen varmak doğru olmaz. Ancak işletme sahiplerinin sorularının belgesel ve somut yanıtlarla karşılanması da kamu yönetiminde şeffaflığın gereğidir.
Cumhurbaşkanlığına ve ilgili kurumlara çağrı
Batman'daki 21 briket fabrikasının mühürlenmesiyle birlikte, işletmelerin geleceği ve üretimin yeniden başlayıp başlayamayacağı sorusu aciliyet kazanmış durumda.
Cumhurbaşkanlığına, ilgili bakanlıklara, Batman Valiliğine ve Batman Belediyesine çağrımızdır:
Mühürleme işleminin hukuki dayanağı ve resmî gerekçesi kamuoyuna açıklansın.
Üretimin durdurulmasının süresi ve işletmelerin yeniden faaliyete geçebilme koşulları netleştirilsin.
Esnafın taşınması öngörülüyorsa üretime elverişli, altyapısı uygun ve resmî tahsisi yapılabilir bir alan belirlensin.
Alternatif alanın zemin, altyapı, ulaşım ve imar koşulları bağımsız teknik incelemeyle ortaya konulsun.
Taşınma ve altyapı maliyetlerinin hangi kurum tarafından ve hangi takvimde karşılanacağı açıklansın.
Geçmiş tahsis işlemleri, kira ödemeleri ve işletmelerin yaptığı yatırımların hukuki durumu incelensin.
İddia edilen satış ve imar işlemleri ilgili belgeler üzerinden açıklığa kavuşturulsun.
Esnaf temsilcileriyle ilgili kurumlar arasında gecikmeden görüşme yapılsın; mağduriyetleri azaltacak somut bir çözüm takvimi belirlensin.
Esnafın talebi ayrıcalık değil; hukuki durumun açıklığa kavuşturulması, yatırımlarının ve geçim kaynaklarının dikkate alınması ve üretime devam edebilecekleri uygulanabilir bir çözüme ulaşılmasıdır.
Son söz: Mesele yalnızca fabrikalar değil, insanların ekmeğidir
Bir fabrikanın kapısına mühür vurulduğunda ekonomik sonuçlar o kapının ardında kalmaz. İşçinin maaşı, bir ailenin mutfak bütçesi, çocuğun eğitim masrafları, kamyon şoförünün geliri ve tedarikçinin ticari faaliyeti de bundan etkilenebilir.
Batman'daki 21 briket fabrikasının tamamının mühürlendiği ve üretimin durduğu yönündeki gelişme, bu nedenle yalnızca bir tahliye işlemi olarak değerlendirilmemelidir. Etkilenen kişi sayısı ve bölgesel ekonomik sonuçlar somut verilerle belirlenmeli; işletmelerin ve çalışanların karşı karşıya olduğu belirsizlik giderilmelidir.
Kamu kurumlarının önünde, hukuki süreci şeffaf biçimde yürütmek, esnafın taleplerini dinlemek ve ekonomik kayıpları azaltacak seçenekleri değerlendirmek gibi sorumluluklar bulunuyor.
Batmanlı esnafın sesi duyulmalı; işlemin gerekçesi açıklanmalı ve uygulanabilir bir çözüm için adım atılmalıdır.
Cumhurbaşkanlığına, Batman Valiliğine, Batman Belediyesine ve ilgili kurumlara çağrımızdır:
21 fabrikanın mühürlenmesiyle ortaya çıkan ekonomik ve sosyal sonuçları görmezden gelmeyin. Hukuki sorulara yanıt verin, esnafla görüşün ve üretimin geleceğine ilişkin somut bir yol haritası açıklayın.
Çünkü mesele yalnızca bir arazinin boşaltılması değildir.
Mesele üretimdir, istihdamdır, 21 yıllık emektir ve binlerce insanın geçimidir.
Batmanlı esnaf çözüm bekliyor.
