BELEDİYE SENİN BABANIN ÇİFTLİĞİ DEĞİL!
Sandıktan çıkmak, şehri mülk edinmek değildir!
Yerel iktidarın görünmeyen yüzü: Kadrolaşma, rant, denetimsizlik ve seçmen iradesinin istismarı üzerine bir hesaplaşma
Türkiye siyasetinin temel sorunlarından biri, iktidarın nasıl kazanılacağını bilmesine rağmen nasıl sınırlandırılacağını öğrenememesidir. Seçim öncesinde demokrasi, liyakat, şeffaflık ve hesap verebilirlik vaat edenler, yetkiyi ellerine geçirdiklerinde bu ilkeleri ne çabuk unutabiliyor!
Dün başkasının kadrolaşmasını eleştirenler bugün kendi kadrolarını oluşturuyor; dün kapalı kapılar ardındaki ihaleleri sorgulayanlar bugün kendi belediyelerinin harcamalarını açıklamakta isteksiz davranabiliyor. Dün denetim isteyenler, bugün denetlenmekten rahatsız olabiliyor.
Demek ki sorun yalnızca kimin iktidarda olduğu değil, iktidarla kurulan ilişkinin kendisidir. Siyasi iktidar değişiyor, fakat iktidarın denetlenmesi gerektiğine ilişkin zihniyet değişmiyor.
Bir belediye başkanının seçim kazanması, o kentin mülkiyetini kazanması değildir. Sandıktan çıkan oylar tapu senedi, belediye meclisindeki çoğunluk sınırsız tasarruf yetkisi değildir. Seçmen, belediye başkanına kamu adına yönetme yetkisi verir; hesap sorma hakkını ise kendisinde saklı tutar.
Asıl soru şudur: Belediyeler halk adına mı yönetiliyor, yoksa halkın oyuyla elde edilen yetki dar bir siyasi çevrenin nüfuz alanına mı dönüşüyor?
DEMOKRASİ, BAŞKANIN İYİ NİYETİNE EMANET EDİLEMEZ!
Demokrasinin sınavı seçim gecesi değil, seçimden sonraki ilk sabahtır.
Belediye meclisi, başkanın kararlarını alkışlayan bir dekor değildir. Muhalefet de seçim kaybettiği için denetim hakkından mahrum bırakılamaz. Meclis çoğunluğu, alınan her kararı kendiliğinden demokratik ve meşru hâle getirmez.
Bu nedenle:
Denetim komisyonlarında muhalefetin etkin temsili güvence altına alınmalı.
Komisyon üyelerinin ihale, sözleşme, ödeme ve mali kayıtlara erişimi sağlanmalı.
Denetim raporları, muhalefetin karşı görüşleriyle birlikte yayımlanmalı.
Sayıştay bulguları ve belediyenin düzeltici işlemleri kamuoyuna açıklanmalı.
Denetimlerde bağımsız mali ve teknik uzmanlardan yararlanılmalı.
Hiçbir belediye başkanı kendi kendisinin denetçisi olamaz. Demokrasi, çoğunluğun yönetme hakkı kadar azınlığın hesap sorma hakkıdır.
BELEDİYE KADROLARI KİMİN ÖDÜL DAĞITMA ALANI?
Seçim kampanyasında çalışanlar, parti yöneticilerinin yakınları, akrabalar ve siyasi referans sahipleri... Belediyenin insan kaynakları politikası, kamusal yeterlilikten çok siyasi aidiyete göre şekillenebiliyor.
Oysa imar müdürlüğünde şehircilik bilgisi, mali hizmetlerde mali disiplin, hukuk biriminde hukuki yeterlilik aranmalıdır. Kamu hizmetinde belirleyici olan siyasi yakınlık değil, mesleki yeterliliktir.
Bunun için:
Personel alımları açık ilan ve objektif kriterlerle yapılmalı.
Mülakatlar kayıt altına alınmalı, değerlendirme sonuçları denetlenebilir olmalı.
Üst düzey atamalarda yöneticilerin mesleki geçmişi ve göreve uygunluğu açıklanmalı.
Belediye şirketlerinin yönetim kurulları, personel giderleri ve ücret politikaları kamuoyuna duyurulmalı.
Akrabalık ve ticari çıkar ilişkilerinin kamu kararlarını etkilemesini önleyecek kurallar uygulanmalı.
Belediye şirketleri de siyasi yakınlıkların ödüllendirildiği kadro merkezlerine dönüştürülmemelidir.
Partili olmak meslek değildir. Siyasi sadakat liyakat belgesi değildir.
KAMU PARASININ GİZLİSİ, KAMU İHALESİNİN SIRRI OLMAZ!
Şeffaflık, sosyal medyada açılış fotoğrafları paylaşmak veya faaliyet raporları yayımlamak değildir. Gerçek şeffaflık, vatandaşın belediyenin parasının nereye harcandığını takip edebilmesidir.
Bir ihale hangi gerekçeyle yapıldı? Kaç firma katıldı? Hangi şirket kazandı? Sözleşme bedeli ne kadar? İşin maliyeti neden arttı? Belediye taşınmazları kimlere, hangi bedelle kiralandı?
Bu soruların cevabı kamuoyuna açık olmalıdır.
Belediyenin aylık gelir ve giderleri her ayın ilk 15 günü içinde yayımlanmalı.
İhale ilanı, yaklaşık maliyet, teklifler, kazanan firma, sözleşme ve kesin kabul bilgileri açıklanmalı.
Doğrudan teminlerin gerekçesi, tutarı ve tedarikçisi duyurulmalı.
Belediye şirketlerinin bilançoları, borçları ve faaliyet sonuçları bağımsız denetimden geçirilerek yayımlanmalı.
Belediyeye ait taşınmazların satış, kiralama ve tahsis işlemleri; değerleme raporları ve sözleşme bedelleriyle birlikte açıklanmalı.
Üstelik bütün bu bilgiler, sıradan bir vatandaşın anlayabileceği biçimde sunulmalıdır.
Şirket tabelası, kamu sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Belediye bütçesinin dışına çıkarılan para, kamu parası olmaktan çıkmaz.
İMAR RANTI: KENTİN GELECEĞİ PAZARLIK MASASI DEĞİLDİR!
Bir imar değişikliğiyle arsanın değeri katlanabiliyor, yapılaşma hakkı değişebiliyor, kentin geleceği yeniden şekillenebiliyor. Böylesine büyük ekonomik sonuçlar doğuran kararların kapalı kapılar ardında alınması kabul edilemez.
Her imar değişikliğinin gerekçesi ve teknik raporu yayımlanmalı.
Önceki ve sonraki yapılaşma koşulları karşılaştırmalı gösterilmeli.
Oluşan değer artışı bağımsız biçimde hesaplanmalı.
Mevzuatın öngördüğü kamu payları eksiksiz tahsil edilmeli.
Büyük imar değişikliklerinde vatandaşların ve ilgili meslek odalarının görüşleri alınmalı.
Şehirler birkaç arsa sahibinin, müteahhidin veya siyasi nüfuz sahibinin beklentilerine teslim edilemez.
İmar planı, ayrıcalık dağıtma belgesi değil, kamu yararını gerçekleştirme aracıdır.
VATANDAŞ SEÇİMDEN SEÇİME HATIRLANAN BİR SEÇMEN Mİ?
Demokrasiyi dört yılda bir sandığa gitmekten ibaret sayarsak yurttaşı yönetim sürecinin dışına iteriz. Vatandaş, kendi mahallesine yapılacak yatırımın önceliğini belirleyebilmelidir.
Yıllık yatırım bütçesinin en az yüzde 5'i katılımcı bütçeye ayrılmalı.
Vatandaşların önerdiği uygun projeler halk oylamasına sunulmalı.
Mahalle meclisleri en az üç ayda bir toplanmalı.
Mahalle toplantılarının tutanakları ve kararları yayımlanmalı.
Belediye, kendisine iletilen önerilere 30 gün içinde gerekçeli cevap vermeli.
Büyük imar, ulaşım ve kentsel dönüşüm projelerinde halkın görüşü alınmalı.
Katılımcılık, vatandaşın fikrini alıp sonra hiçbir şey olmamış gibi davranmak değildir. Yurttaşın karar sürecinde gerçek bir ağırlığa sahip olmasıdır.
SEÇMENİN OYUNU PAZARLIK KONUSU YAPAMAZSINIZ!
Bir belediye başkanı veya belediye meclis üyesi, seçmenin karşısına belirli bir siyasi partinin adayı olarak çıkar. Seçmen yalnızca kişiye değil, temsil ettiği siyasi programa da oy verir.
Peki, seçimden sonra başka bir partiye geçen seçilmiş kişi, kendisine verilen siyasi temsil yetkisini de beraberinde taşıyabilir mi?
Bu konuda anayasal hakları ve siyasi örgütlenme özgürlüğünü gözeten yeni bir yasal düzenleme yapılmalıdır.
Önerimiz açıktır:
Seçilmiş belediye başkanı ve meclis üyeleri görev süreleri içinde başka bir siyasi partiye geçememeli.
Partisinden ayrılan kişi görevini kaybetmeden bağımsız statüde devam edebilmeli.
Bu düzenleme, siyasi özgürlükleri ve anayasal güvenceleri gözeten bir yasal çerçeveye kavuşturulmalı.
Partinden ayrılabilirsin; ancak seçmenin sana verdiği siyasi temsil yetkisini başka bir partinin hanesine taşıyamazsın.
BAŞARI HİKÂYESİ ANLATMAK DEĞİL, HESAP VERMEK!
Belediye başkanının seçim vaatleri ölçülebilir hedeflere dönüştürülmelidir. Her projenin bütçesi, takvimi, sorumlu birimi ve gerçekleşme oranı açıklanmalıdır.
Seçim vaatleri dijital ortamda yayımlanmalı, altı ayda bir gerçekleşme raporu hazırlanmalı.
Bütçe disiplini, borçluluk, yatırım verimliliği ve sosyal hizmetler ölçülmeli.
Belediye başkanı yılda iki kez halka açık hesap verme toplantısı düzenlemeli.
Toplantılar canlı yayımlanmalı, sorular ve cevaplar kayıt altına alınmalı.
Yönetim değişikliğinde borçlar, sözleşmeler, devam eden projeler, taşınmazlar ve belediye şirketlerinin mali durumu ayrıntılı devir raporuyla açıklanmalı.
Hangi proje tamamlandı? Hangisi gecikti? Ne kadar para harcandı? Maliyet neden arttı?
Başarısızlık da kamuoyuna açıklanmalıdır. Çünkü hesap verebilirlik yalnızca iyi haberleri duyurmak değil, yanlışların sorumluluğunu üstlenmektir.
KAMU GÖREVİ KİŞİSEL ÇIKAR SAĞLAMA ARACI OLAMAZ!
Belediye başkanları ve üst düzey yöneticiler için çıkar çatışması kuralları açıkça belirlenmelidir.
İlgili yöneticiler görevleriyle bağlantılı kişisel ve ticari çıkarlarını beyan etmeli.
Çıkar ilişkisi bulunan kişiler ilgili ihale ve imar kararlarına katılmamalı.
Hediye, ağırlama, seyahat ve temsil giderleri açık kurallara bağlanmalı.
Usulsüzlük bildiren çalışanlar için gizli ihbar ve misillemeye karşı koruma mekanizması kurulmalı.
Kamu zararı ve suç şüphesi içeren iddialar bağımsız biçimde incelenmeli.
Kamu görevi, kişisel nüfuz ve çıkar biriktirme alanı değildir.
MUHALEFETTE DEMOKRAT, BELEDİYEDE OTORİTER OLUNMAZ!
Türkiye siyasetinin en büyük samimiyet sınavı burada veriliyor.
Merkezi iktidarda eleştirdiğiniz uygulamaları yerel yönetimlerde yeniden üretiyorsanız hangi demokratik dönüşümden söz ediyorsunuz?
Başkasının kadrolaşmasını eleştirip kendi kadrolaşmanızı meşrulaştırıyorsanız hangi liyakat anlayışını savunuyorsunuz? Başkasının ihalesini sorgulayıp kendi ihalelerinizi açıklamıyorsanız hangi şeffaflıktan bahsediyorsunuz?
AKP belediyesinde yanlış olan CHP belediyesinde doğru olamaz. CHP belediyesinde yanlış olan başka bir partinin belediyesinde meşrulaştırılamaz.
Yolsuzluğun partisi, kayırmacılığın ideolojisi yoktur.
Bir belediyedeki usulsüzlüğü başka bir belediyenin geçmişteki yanlışlarıyla savunmak, demokratik siyaset değil, siyasi mazeret üretmektir.
Bizim ihtiyacımız kendi belediyesini savunmak için her türlü yanlışa mazeret bulan partililer değil, hangi parti yönetirse yönetsin kamu hakkını savunabilen yurttaşlardır.
REFORMUN TAKVİMİ VE YAPTIRIMI OLMALI!
Bütün bu öneriler güzel temenniler olarak kalırsa hiçbir anlam taşımaz. Reformun takvimi, sorumlusu ve yaptırımı olmalıdır.
İlk 100 gün içinde açık bütçe platformu, ihale arşivi, taşınmaz envanteri ve proje takip sistemi kurulmaya başlanmalıdır. İlk yıl içinde katılımcı bütçe, mahalle meclisleri, performans karneleri ve belediye şirketlerinin bağımsız denetimi hayata geçirilmelidir. Kanun değişikliği gerektiren düzenlemeler ise anayasal güvenceler gözetilerek yasalaştırılmalıdır.
Şeffaflık yükümlülüklerini yerine getirmeyen yönetimler için idari denetim ve hukuki başvuru yolları işletilmeli; kamu zararı veya suç şüphesi varsa sorumlular hakkında gerekli süreçler başlatılmalıdır.
Çünkü şeffaflık gönüllü bir halkla ilişkiler faaliyeti değil, kamu yönetiminin temel yükümlülüğüdür. Hesap verebilirlik de yöneticinin lütfu değil, yurttaşın hakkıdır.
SON SÖZ: KOLTUK DEĞİŞİYOR, ZİHNİYET DEĞİŞMİYORSA HİÇBİR ŞEY DEĞİŞMİYOR!
Türkiye'nin yerel yönetimlerde ihtiyacı olan şey yalnızca yeni belediye başkanları değildir. Yeni bir yönetim ahlakı, denetim kültürü ve demokratik sözleşmedir.
Biz belediye başkanının kişisel iradesine göre şekillenen değil, hukuka ve kurallara bağlı çalışan belediyeler istiyoruz. Parti sadakatinin değil liyakatin, siyasi nüfuzun değil kamu yararının, kapalı kapıların değil şeffaflığın egemen olduğu yerel yönetimler istiyoruz.
İyi yöneticileri ödüllendiren, kötü yönetimi denetleyen ve sınırlayan bir sistem kurmak zorundayız. Çünkü demokrasinin gerçek ölçüsü, iktidarın ne kadar güçlü olduğu değil, kendisini ne kadar sınırlayabildiğidir.
Öyleyse bütün belediye başkanlarına, belediye meclis üyelerine ve siyasi partilere soralım:
Bu şehri kimin adına yönetiyorsunuz? Kendi adınıza mı, partiniz adına mı, yoksa halk adına mı?
Cevabınız halk adına yönetmekse halkın denetiminden korkmayacaksınız. İhalelerinizi açıklayacak, harcamalarınızı gösterecek, atamalarınızı gerekçelendirecek, eleştiriye tahammül edecek ve hesap vereceksiniz.
Belediye başkanlığı mülkiyet hakkı değil, kamu emanetidir. Belediye bütçesi siyasi ganimet değil, halkın ortak kaynağıdır. Seçim zaferi hesap vermekten kaçmanın gerekçesi değildir.
Sandık yetki verir. Hukuk sınır çizer. Denetim güvence sağlar. Halk hesap sorar.
BELEDİYE SENİN BABANIN ÇİFTLİĞİ DEĞİL!
Ne belediye başkanının, ne siyasi partinin, ne de ayrıcalıklı bir çevrenin...
BELEDİYE HALKINDIR. BÜTÇE HALKINDIR. YETKİ EMANETTİR. SEÇMENİN İRADESİ PAZARLIK KONUSU DEĞİLDİR. HESAP VERMEK ZORUNLULUKTUR!
