İZVERİ

Köşe yazısı

KÖPRÜDEN GEÇMEK LÜKS, BORÇLANMAK MECBURİYET!

Geçişte sessizlik, borçta sürpriz, icrada hız! Kamu garantili şirketler, pahalı yollar ve vatandaşın sırtına yüklenen ekonomik fatura…

Yayınlandı: 20 Kasım 2026 09:56

Güncellendi: 20 Kasım 2026 20:46

Paylaş

KÖPRÜDEN GEÇMEK LÜKS, BORÇLANMAK MECBURİYET!

Geçişte sessizlik, borçta sürpriz, icrada hız! Kamu garantili şirketler, pahalı yollar ve vatandaşın sırtına yüklenen ekonomik fatura…

Bir ülkenin kalkınmışlığı yalnızca kaç kilometre otoyol yaptığıyla, kaç köprü inşa ettiğiyle, kaç tünel açtığıyla ölçülmez. Asıl mesele, o yatırımlardan toplumun hangi kesiminin yararlandığı, bedelini kimin ödediği ve ekonomik kazancın nasıl paylaşıldığıdır.

Çünkü yol yapmak başka, o yolu halkın ulaşamayacağı kadar pahalı hâle getirmek başka şeydir.

Bugün Türkiye'de özel işletmeye verilen köprüler, otoyollar ve tüneller üzerinden yürüyen tartışma, basit bir geçiş ücreti meselesinin çok ötesine geçmiş durumda. Bir tarafta geçiş ücretlerini ödemekte zorlanan, HGS sistemindeki aksaklıklar nedeniyle borçlu duruma düşen, haberi olmadan büyüyen borçlarla icra takibiyle karşılaşan vatandaşlar; diğer tarafta kamu kaynaklarıyla gelir garantisi sağlanan büyük altyapı işletmeleri var.

Ortaya çıkan tablo, yalnızca ekonomik bir tartışma değil; aynı zamanda kamuculuk, sosyal devlet, adalet, şeffaflık ve kamu kaynaklarının yönetimi üzerine ciddi bir sorgulamayı zorunlu kılıyor.

Şimdi sormak gerekiyor:

Bu ülkenin yolları halkın ulaşım ihtiyacını karşılamak için mi yapılıyor, yoksa halkın ulaşım ihtiyacı üzerinden garanti edilmiş gelir yaratmak için mi işletiliyor?

Bu soruyu sormak köprüye, otoyola, yatırıma karşı çıkmak değildir. Tam tersine, kamu yatırımının hangi amaçla yapıldığını, maliyetinin kime yüklendiğini ve ortaya çıkan ekonomik değerin kimler tarafından paylaşıldığını sorgulamaktır.

Çünkü sosyal demokrat bir anlayışta altyapı yatırımı yalnızca beton, asfalt ve mühendislik hesabı değildir. Ulaşım kamusal bir ihtiyaçtır. Kamusal hizmetin başarısı da şirketlerin bilançosuyla değil, toplumun refahına yaptığı katkıyla ölçülür.

VATANDAŞ GEÇİYOR, SİSTEM SUSUYOR, İCRA KONUŞUYOR!

Gelelim meselenin vatandaşın gündelik hayatına dokunan tarafına…

Bir vatandaş özel işletmeye ait otoyoldan veya köprüden geçiyor. HGS hesabında yeterli bakiye bulunmuyor, banka otomatik ödeme talimatında sorun yaşanıyor, plaka okuma sisteminde hata meydana geliyor ya da tahsilat işlemi işletmecinin sistemine zamanında yansımıyor.

Vatandaş yoluna devam ediyor.

Borçtan haberi olmayabiliyor. Günler, haftalar geçiyor. Bir gün karşısına birkaç yüz liralık geçiş ücretinin çok daha fazlasına ulaşmış bir borç, avukatlık ücreti ve icra takibi çıkıyor.

İşte burada çok basit ama çok önemli bir soru var:

Bir aracın köprüden geçtiğini, plakasını, saatini ve tarihini anında tespit edebilen teknoloji, ödeme yapılamadığını neden aynı hızla vatandaşa bildiremiyor?

Geçişi kaydetmekte bu kadar başarılı olan sistem, vatandaşın borcunu zamanında öğrenmesini sağlamakta neden aynı başarıyı gösteremiyor?

Vatandaşın borcunu tespit etmek için çalışan mekanizma, vatandaşın hakkını korumak için neden aynı hassasiyeti göstermiyor?

Plaka tanıma sistemleri, elektronik geçiş altyapıları ve dijital tahsilat mekanizmaları bu kadar gelişmişken, vatandaşın borcunu öğrenmesi neden farklı kurumların ve işletmelerin sorgulama ekranları arasında dolaşmasına bağlı?

Bir bildirim gönderilmiş olması, vatandaşın gerçekten haberdar edildiği anlamına gelir mi?

Telefon numarası değişmiş, SMS ulaşmamış, ödeme sisteminde hata meydana gelmiş veya vatandaşın yaptığı ödeme işletmecinin kayıtlarına yansımamışsa bunun sorumluluğu kime ait?

Burada bilinçli bir tuzak kurulduğunu kanıtlamadan böyle bir hüküm vermek doğru olmaz. Ancak vatandaşın geçiş ücretini zamanında öğrenemediği, borcun katlanarak büyüdüğü ve sonunda icra tehdidiyle karşılaştığı bir sistemin yarattığı mağduriyetin sorgulanması gerekir.

Çünkü hukuk yalnızca alacaklının hakkını korumak için değil, borçlunun da hakkını güvence altına almak için vardır.

DÖRT KAT CEZA: HUKUKİ YAPTIRIM MI, EKONOMİK BASKI MI?

6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanun'un 30. maddesi kapsamında özel işletilen otoyollarda ihlalli geçişler için yaptırım uygulanıyor.

Düzenlemenin temel çerçevesinde ilk 15 günlük süre içerisinde ödeme yapılırsa yalnızca geçiş ücreti tahsil ediliyor. Sonraki dönemde bir kat, 45 günlük sürenin aşılmasıyla dört kat ceza uygulanabiliyor.

Böylece geçiş ücretinin kendisiyle birlikte toplam borç beş katına ulaşabiliyor. İcra sürecinde de yasal takip ve avukatlık masrafları gündeme gelebiliyor.

Elbette işletmecinin alacağını tahsil etme hakkı vardır. Ancak alacak hakkı, yaptırımın orantılılığı ve vatandaşın bilgilendirilmesi konusundaki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Özellikle hatalı plaka okuma, HGS sistem arızası, banka kaynaklı ödeme sorunu veya ödeme yapıldığı hâlde borçlu görünme gibi durumlarda vatandaşın korunması gerekir.

Bir vatandaşın birkaç yüz liralık borcunu tahsil etmek için bütün mekanizmalar çalışırken, aynı vatandaşın borcunu zamanında öğrenmesini sağlayacak sistem neden aynı etkinlikle çalışmıyor?

Bir geçiş ücretinin tahsil edilmesi başka, küçük bir borcun katlanarak icra dosyasına dönüşmesi başka şeydir.

Sosyal hukuk devleti, vatandaşın bir hatasını ekonomik yıkıma dönüştürmek yerine, hatanın kaynağını araştırır.

KÖPRÜNÜN BİR TARAFINDA VATANDAŞ, DİĞER TARAFINDA GARANTİLİ GELİR!

Meselenin asıl siyasi ve ekonomik boyutu ise Yap-İşlet-Devret modelinde ortaya çıkıyor.

Bu modelin savunucuları, devletin başlangıçta büyük yatırım maliyetini üstlenmeden altyapı projelerini gerçekleştirebildiğini, özel sektör finansmanından ve işletme tecrübesinden yararlanıldığını söylüyor.

Peki, bu modelin bütün riskleri gerçekten özel sektörde mi kalıyor?

Bazı projelerde şirketlere belirli araç geçiş garantileri veriliyor. Gerçekleşen araç sayısı sözleşmedeki garanti seviyesinin altında kaldığında, sözleşme koşullarına göre kamu bütçesinden ödeme yapılabiliyor.

Üstelik bazı projelerde garanti hesapları döviz bağlantılı.

Türk lirasının değer kaybettiği bir ekonomik ortamda döviz üzerinden hesaplanan garanti mekanizmaları, kamu bütçesi üzerinde ilave maliyet oluşturabiliyor.

Basit bir örnek verelim:

Bir köprü için yıllık 40 milyon araç geçiş garantisi verildiğini varsayalım. Gerçekleşen geçiş sayısı 25 milyon olsun.

Aradaki farkın mali karşılığı, sözleşmede belirlenen hesaplama yöntemine göre kamu tarafından karşılanabiliyor.

Bunun anlamı ne?

Köprüden geçen vatandaş geçiş ücreti ödüyor. Köprüden geçmeyen vatandaş ise vergi yoluyla kamu bütçesine katkıda bulunuyor. Böylece yatırımın finansal riskinin bir bölümü toplumun üzerine taşınabiliyor.

Bazı projelerde sözleşmedeki garanti ücretiyle gişede uygulanan ücret arasındaki farkın da kamu tarafından karşılanması söz konusu olabiliyor.

Burada önemli olan, bütün projelerin aynı sözleşme koşullarına sahip olmadığını bilmek ve her birinin maliyetini ayrı ayrı incelemektir.

Ancak temel soru değişmiyor:

Özel sektör yatırımın finansmanını üstlenirken, talep riskinin ne kadarı gerçekten özel sektörde kalıyor?

Özel sektörün yatırım yapmasına karşı değiliz. Şirketlerin kazanç elde etmesine de karşı değiliz. Ancak kamusal kaynakların kullanıldığı bir yatırımda kazanç özel, risk kamu olduğunda bunun adı kendiliğinden toplumsal fayda olmaz.

Kârın özelleştirildiği, riskin toplumsallaştırıldığı bir ekonomik modelin hesabı mutlaka sorulmalıdır.

KÖPRÜLER PAHALI, OTOYOLLAR PAHALI, ULAŞIM GİDEREK ZORLAŞIYOR!

Osmangazi Köprüsü, 1915 Çanakkale Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü gibi büyük altyapı projeleri Türkiye'nin ulaşım tarihinde önemli yatırımlardır.

Ancak bu yatırımların geçiş ücretleri, vatandaşın günlük yaşamında ciddi bir maliyet oluşturuyor.

Özellikle Osmangazi ve 1915 Çanakkale köprülerinin otomobil geçiş ücretlerinin bin liranın üzerine çıkması, düzenli seyahat eden vatandaşlar açısından önemli bir ekonomik yük anlamına geliyor.

Bir aile düşünün. İş nedeniyle, ticaret nedeniyle veya aile ziyaretleri için ayda birkaç kez köprü kullanmak zorunda.

Bir geçiş ücreti tek başına belki karşılanabilir. Ancak bu ücretler ay boyunca tekrarlandığında aile bütçesinde ciddi bir gider kalemine dönüşüyor.

Üstelik otoyol ücretleri de eklendiğinde seyahat maliyeti daha da artıyor.

Burada mesele yalnızca pahalı bir köprüden geçmek değildir. Mesele, ulaşımın ekonomik gücü olanların daha rahat yararlanabildiği, dar gelirli kesimlerin ise maliyet nedeniyle kullanmaktan kaçındığı bir hizmete dönüşme ihtimalidir.

Sosyal devletin görevi, ulaşımı ekonomik ayrıcalık hâline getirmek değil, toplumun geniş kesimleri için erişilebilir kılmaktır.

KAMU KAYNAĞI VARSA KAMU DENETİMİ DE OLACAK!

Kamuoyunun öğrenmek istediği çok basit:

Hangi köprüye kaç araç geçiş garantisi verildi?

Gerçekleşen geçiş sayısı kaç?

Garanti kapsamında bugüne kadar ne kadar ödeme yapıldı?

Bu projelerde sözleşmeler hangi döviz kuru ve fiyat güncelleme esaslarına göre uygulanıyor?

İşletme süreleri ne zaman sona erecek?

Gelecek yılların bütçelerine ne kadar yükümlülük taşınıyor?

Kamu adına yapılan bu sözleşmelerin ekonomik sonuçlarını vatandaşın anlayabileceği açıklıkta görmek mümkün mü?

Bunlar ideolojik sorular değil, kamu maliyesinin en temel sorularıdır.

Kamu kaynaklarının kullanıldığı projelerde sözleşmelerin mali sonuçları, garanti miktarları ve gerçekleşen ödemeler düzenli biçimde açıklanmalıdır.

Vatandaşın birkaç yüz liralık geçiş borcunu kuruşu kuruşuna hesaplayan sistemden, milyarlarca liralık kamu ödemelerinde de aynı hesap verebilirliği beklemek en doğal hakkımızdır.

Kamu Denetimi, Sayıştay raporları ve TBMM denetimi yalnızca şekli prosedürler olmamalı; kamu kaynaklarının etkin, ekonomik ve toplumsal yarara uygun kullanılıp kullanılmadığını ortaya koymalıdır.

KGM'NİN GÜNDEME GELEN UYARISI NEYİ GÖSTERİYOR?

19 Kasım 2026 tarihinde basına yansıyan haberlere göre Karayolları Genel Müdürlüğü, özel otoyol işletmecilerinin temsilcileriyle bir toplantı gerçekleştirdi.

Toplantıda HGS hesabında para bulunmasına rağmen tahsilat yapılamaması, ödeme yapıldığı hâlde vatandaşın borçlu görünmesi, sistemler arasındaki entegrasyon sorunları, hatalı plaka okumaları ve ödenmiş borçların icra dosyalarına gönderilmesi gibi konular gündeme geldi.

Bu gelişme önemlidir.

Çünkü tartışmanın yalnızca ödeme yapmayan vatandaşlardan kaynaklanmadığını, sistemsel sorunların da vatandaşları borçlu duruma düşürebildiğini gösteriyor.

O hâlde şu soruların cevaplanması gerekiyor:

Ödenmiş borçlar neden icra dosyasına dönüşebiliyor?

HGS hesabında yeterli bakiye bulunduğu hâlde tahsilat yapılmadığında sorumluluk kime ait?

Sistem hatası yüzünden vatandaşın karşısına çıkan icra masraflarını kim karşılıyor?

Vatandaşın itirazı sonuçlanıncaya kadar borç neden büyümeye devam edebiliyor?

Bu soruların cevabı yalnızca işletmecilerin açıklamalarına bırakılamaz. Kamu otoritesi etkin denetim yapmalı, vatandaşın mağduriyetini önlemelidir.

ŞİRKETİN SÖZLEŞMESİ VAR, VATANDAŞIN HAKKI YOK MU?

Burada hükümete, ilgili bakanlığa, Karayolları Genel Müdürlüğüne ve özel otoyol işletmecilerine açık sorular yöneltmek gerekiyor:

Vatandaşın borcunu zamanında öğrenmesini sağlayacak ortak bir sistem neden kurulamıyor?

HGS hesabında para olduğu hâlde tahsilat yapılamamasının sorumlusu kim?

Ödeme yaptığı hâlde icraya verilen vatandaşın uğradığı zarar nasıl karşılanacak?

Hatalı geçiş kayıtları nedeniyle vatandaşın yaptığı itirazlar ne kadar sürede sonuçlandırılıyor?

Dört kat ceza uygulaması, özellikle düşük tutarlı geçiş borçlarında ölçülülük ilkesine uygun mu?

Kamu bütçesinden yapılan garanti ödemeleri neden proje bazında, herkesin anlayabileceği açıklıkta yayımlanmıyor?

Özel işletmecilerin vatandaşları bilgilendirme yükümlülükleri gerçekten yerine getiriliyor mu?

Ve en önemlisi:

Vatandaşın ulaşım hakkı ile özel işletmecinin ticari menfaati çatıştığında kamu otoritesi hangi tarafta duruyor?

Bunlar cevaplanması gereken sorulardır.

Çünkü devletin görevi yalnızca şirketlerle sözleşme yapmak ve bu sözleşmelerin uygulanmasını sağlamak değildir. Kamu yararını korumak, tüketiciyi bilgilendirmek, vatandaşın mağduriyetini önlemek ve ekonomik gücü sınırlı kesimlerin haklarını güvence altına almak da devletin sorumluluğudur.

SOSYAL DEVLETİN YOLU NEREDEN GEÇER?

Sosyal demokrat ekonomi anlayışında devletin görevi piyasaya seyirci kalmak değildir. Devlet, piyasanın toplum üzerindeki sonuçlarını düzenlemek, fırsat eşitliğini sağlamak ve temel hizmetlere erişimi güvence altına almakla yükümlüdür.

Ulaşım da bu hizmetlerin başında gelir.

Bir işçinin işe gitmek için, bir esnafın ticaretini sürdürebilmek için, bir ailenin yakınlarını ziyaret edebilmek için kullandığı yol, yalnızca ticari bir geçiş alanı olarak değerlendirilemez.

Elbette otoyolların yapımının, bakımının ve işletilmesinin bir maliyeti vardır. Ancak kamusal hizmetin fiyatı belirlenirken yalnızca yatırımcının finansman maliyeti değil, vatandaşın ödeme gücü de hesaba katılmalıdır.

Halkçı yaklaşımın özü budur: Yatırımın büyüklüğünden önce toplumun yararını, şirketin gelirinden önce kamunun çıkarını gözetmek.

Kamuculuk, her hizmetin mutlaka devlet tarafından işletilmesi demek değildir. Kamuculuk, hangi model uygulanırsa uygulansın, kamusal çıkarın ticari çıkar karşısında korunmasıdır.

NE YAPILMALI?

Bu sorunların çözümü için artık somut adımlar atılmalıdır:

  1. İhlalli geçişlerde dört kat ceza uygulaması yeniden değerlendirilmeli, yaptırımlar orantılı hâle getirilmelidir.

  2. İcra takibinden önce SMS ile yetinilmeyen, ulaşması doğrulanabilen etkili bir bildirim sistemi kurulmalıdır.

  3. HGS, banka ve özel otoyol sistemleri tek bir doğrulanabilir altyapıda bütünleştirilmelidir.

  4. Ödeme yapmış vatandaşın borçlu görünmesi hâlinde icra işlemlerinin durdurulmasını sağlayacak mekanizmalar oluşturulmalıdır.

  5. Köprü ve otoyol sözleşmelerindeki garanti miktarları, gerçekleşen geçiş sayıları ve kamu ödemeleri proje bazında yayımlanmalıdır.

  6. Kamuya maliyeti yüksek projeler bağımsız mali denetime açılmalıdır.

  7. Geçiş ücretlerinin belirlenmesinde vatandaşın alım gücü ve ulaşım hakkı dikkate alınmalıdır.

  8. Kamu-özel işbirliği projelerinin toplam maliyeti, sözleşme süresi boyunca oluşan yükümlülükleriyle birlikte kamuoyuna açıklanmalıdır.

SON SÖZ: YOLU YAPMAK KADAR, YOLU HALKA AÇMAK DA ÖNEMLİDİR!

Bir ülkenin gelişmişliği, köprülerinin uzunluğuyla değil, o köprülerden kimlerin hangi bedelle geçebildiğiyle de ölçülür.

Yol yapmak elbette önemlidir. Ancak halkın vergileriyle desteklenen yatırımların finansman yükü yine halkın omuzlarına bırakılıyorsa, o yatırımların ekonomik ve toplumsal bilançosu açıkça ortaya konulmalıdır.

Vatandaşın birkaç yüz liralık borcu için icra mekanizması çalışırken, kamu bütçesinden şirketlere yapılan milyarlarca liralık ödemelerin hesabı da aynı kararlılıkla sorulmalıdır.

Bizim itirazımız köprüye değil; kamu yararının ticari sözleşmelerin gölgesinde kalmasına, vatandaşın zamanında bilgilendirilmeden borçlandırılmasına, ulaşımın giderek pahalılaşmasına ve kamu kaynaklarının yeterince şeffaf yönetilmemesine.

Çünkü sosyal devlet, vatandaşını yalnızca vergi öderken hatırlayan devlet değildir.

Kamuculuk, devletin şirketler için garanti makamı, vatandaş için tahsilat makamı hâline gelmesine itiraz etmektir.

Bir ülkede vatandaşın ulaşım hakkı ekonomik gücüne göre daralıyorsa, küçük borçlar büyük icra dosyalarına dönüşüyorsa, kamu bütçesinin yükü yeterince açıklanmıyorsa burada yalnızca ulaşım politikasını değil, ekonomi ve yönetim anlayışını da sorgulamak gerekir.

Köprüler iki yakayı birleştirmek için yapılır. Halkla devlet arasındaki mesafeyi büyütmek için değil!

Ve son soru:

Bu köprülerden geçemeyen vatandaşın vergisiyle geçiş garantisi ödeniyorsa, bu köprülerin gerçek sahibi kimdir: Halk mı, sözleşmeler mi?

Yorumunuzu Yazın

Yorumlar(1)

  • Turgay Şık: 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Hizmetleri Hakkında Kanunun 30 uncu maddesine bakacak olduğumuzda; a) Birinci fıkra aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: "(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücretini ödemeden geçen araç sahiplerinden, yalnızca geçiş tarihinde yürürlükte bulunan tarifeye göre hesaplanan geçiş ücreti tahsil edilir. Bu geçişler nedeniyle ayrıca katlı geçiş cezası veya idari para cezası uygulanmaz." b) Üçüncü fıkranın birinci ve ikinci cümleleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir: "Birinci fıkra kapsamındaki geçiş ücretleri, yedinci fıkrada öngörülen bildirim ve süre koşulları yerine getirildikten sonra 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Bu geçiş ücretlerine 6183 sayılı Kanun uyarınca gecikme zammı uygulanmaz; yalnızca yedinci fıkra uyarınca temerrüdün gerçekleştiği tarihten itibaren 3095 sayılı Kanunun 1 inci maddesine göre kanuni faiz uygulanır. İkinci fıkra kapsamındaki idari para cezalarının takip ve tahsiline ilişkin hükümler saklıdır." Ayrıca; Geçiş ücretinin ödenmediği hâllerde, geçiş tarihi, saati, araç plakası, geçiş güzergâhı, borç tutarı ve ödeme yöntemleri, 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre araç sahibine tebliğ edilir. Birçok vatandaşa tebliği yapılmadan fahiş faiz uygulayarak almaları hukuka aykırıdır. Ve bu işten devlet sorumludur. (Anayasa 167. md.)

    20 Kasım 2026 12:05· Ana yorum

Yorumlar kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan İZVERİ sorumlu değildir. Hukuka aykırı, nefret içeren veya hakaret barındıran yorumlar kaldırılabilir.

10 dk