MUHALİF MEDYA KİME, NİYE, NASIL MUHALEFET EDİYOR?
İktidarı eleştirmek kolaydır; asıl mesele, iktidarın arkasındaki düzeni ve muhalefetin önündeki aynayı gösterebilmektir.
Türkiye’de “muhalif medya” kavramının kendisini artık tartışmanın zamanı geldi.
Çünkü muhalefet etmek ile muhalif gazetecilik yapmak aynı şey değildir.
Her akşam iktidarı eleştirmek gazetecilik değildir.
Ekonominin kötü olduğunu söylemek gazetecilik değildir.
Hayat pahalılığını göstermek, emeklinin geçinemediğini anlatmak, ücretlerin eridiğini söylemek elbette önemlidir. Fakat bütün bunlar yalnızca sonuçların teşhisidir.
Gazeteciliğin asıl görevi ise şu sorulara gitmektir:
Neden? Nasıl? Kimin çıkarına? Kim kaybediyor, kim kazanıyor?
Ve en önemlisi:
Bu düzen nasıl çalışıyor?
İşte Türkiye’de muhalif televizyonculuğun önemli bir bölümünün tam da burada düşünsel bir duvara çarptığını görüyoruz.
Özellikle Halk TV ve Sözcü TV gibi geniş muhalif kitlelere seslenen kanallarda, her akşam aynı ekonomik tabloyu görüyoruz:
Ekonomi kötü.
Enflasyon yüksek.
Emekli geçinemiyor.
Ücretli eziliyor.
Hayat pahalı.
İktidar yönetemiyor.
Bunların önemli bölümü doğrudur.
Fakat şu soruyu sormadan bütün bunları tekrarlamak yeterli değildir:
İktidar gerçekten yönetemiyor mu, yoksa belirli bir ekonomik ve sınıfsal tercih doğrultusunda gayet sistematik biçimde mi yönetiyor?
Sorun yalnızca krizin sonucu değil, düzenin kendisidir
Özelleştirmeyi yalnızca “devlet yönetemediği için satıyor” diye anlatırsanız, özelleştirmenin arkasındaki mülkiyet tercihini görmezsiniz.
Kamu-özel işbirliği projelerini yalnızca “devletin parası olmadığı için özel sektöre yaptırılıyor” diye açıklarsanız, bu modelin kamusal riskleri ve özel gelirleri nasıl yapılandırdığını tartışmazsınız.
Vergi politikasını yalnızca “devletin bütçeye para bulması gerekiyor” diye anlatırsanız, yaratılan değerin kimden alınıp kime aktarıldığı sorusunu ıskalarsınız.
Çünkü özelleştirme yalnızca bir yönetim biçimi değildir.
Bir mülkiyet tercihidir.
Kamu-özel işbirliği yalnızca finansman tekniği değildir.
Riskin, gelirin ve kamusal kaynağın nasıl bölüşüleceğini belirleyen bir ekonomik modeldir.
Vergi sistemi yalnızca bütçe toplama mekanizması değildir.
Toplumda yaratılan değerin nasıl paylaşılacağını belirleyen siyasal bir tercihtir.
Dolayısıyla mesele yalnızca “iktidar kötü yönetiyor” değildir.
Asıl mesele:
Nasıl yönetiyor?
Kimin çıkarına yönetiyor?
Bu modelin kazananları kim?
Kaybedenleri kim?
Enkazı göstermek yetmez, enkazın mimarisini anlatın
Bugün televizyon ekranlarında çoğu zaman enkaz gösteriliyor.
Fakat enkazın nasıl oluştuğu yeterince araştırılmıyor.
Oysa gazeteci yalnızca:
“Bina yıkıldı.”
dememeli.
Şunu da sormalı:
Kim yaptı? Hangi mevzuatla yaptı? Hangi kaynakla yaptı? Kim kazandı? Risk kimin üzerinde kaldı? Bedeli kim ödedi?
Ekonomide de aynı şey geçerlidir.
Sadece yoksulluğu göstermek yetmez.
Yoksulluğu üreten mekanizmaları göstermek gerekir.
Sadece zenginleşmeyi göstermek yetmez.
Servetin nasıl biriktiğini araştırmak gerekir.
Sadece kamu ihalesini haber yapmak yetmez.
İhalenin ekonomik ve siyasal bağlantılarını araştırmak gerekir.
İşte muhalif medyanın asıl görevi budur.
Fakat karşımıza başka bir sorun çıkıyor: seçici muhalefet
Bir medya kuruluşunun iktidara karşı olması onu otomatik olarak bağımsız gazetecilik makamına yükseltmez.
Çünkü asıl soru şudur:
KİME, NİYE, NASIL MUHALEFET EDİYORSUNUZ?
Kimi ekranlara çıkarıyorsunuz?
Kimi parlatıyorsunuz?
Kimi sürekli eleştiriyorsunuz?
Kimin siyasi sorumluluğunu büyütüyorsunuz?
Kimin siyasi sorumluluğunu küçültüyorsunuz?
Hangi tartışmayı günlerce ekranlarda tutuyorsunuz?
Hangi tartışmayı birkaç saat sonra unutuyorsunuz?
Bunlar basit yayıncılık tercihleri değildir.
Çünkü medya yalnızca haberleri aktarmakla kalmaz; hangi konunun toplumun gündemine gireceğini de belirler.
Bir medya kuruluşu muhalefetin içindeki güç dengelerinde taraf olmaya başladığında, artık yalnızca haber vermiyor demektir.
Siyasal alanın kendisine müdahil oluyor demektir.
Kılıçdaroğlu'na başka, Özel ve İmamoğlu'na başka terazi
Kemal Kılıçdaroğlu eleştirilemez değildir.
Tam tersine.
Genel başkanlığı sorgulanabilir.
Seçim sonuçları tartışılabilir.
Siyasi tercihleri eleştirilebilir.
Hataları araştırılabilir.
Fakat bütün siyasi başarısızlıkların hesabını tek başına Kılıçdaroğlu'na kesmek başka bir şeydir.
Çünkü CHP'nin bütün tarihi bir kişinin biyografisine indirgenemez.
Parti içi demokrasi vardır.
Delege sistemi vardır.
Örgütsel yapı vardır.
Liderlik mücadeleleri vardır.
İmamoğlu'nun yükselişi vardır.
Özgür Özel'in genel başkanlığı vardır.
Bugünün siyasi tercihleri vardır.
Bütün bunları görmezden gelip geçmişin bütün faturasını yalnızca Kılıçdaroğlu'na kesmek, tarihsel analiz değil; siyasi kolaycılıktır.
Kılıçdaroğlu'na sorulan zor soru neden Özgür Özel'e de sorulmasın?
Neden İmamoğlu'na da sorulmasın?
Neden bugünkü CHP yönetiminin kararları aynı sertlikle incelenmesin?
Birine büyüteç, diğerine koruma camı tutarak gazetecilik yapılamaz.
İmamoğlu ve Özgür Özel’in Pravdacılığına soyunarak muhalif basın olunmaz
Burada artık lafı dolandırmanın anlamı yok.
Bir siyasi aktörün söylemini sorgulamadan büyütmek, onun siyasi gündemini sürekli ekranlara taşımak, rakiplerini sistematik biçimde tartışmanın merkezine yerleştirmek ve bütün bunları “muhalif gazetecilik” diye sunmak, gazetecilik ile siyasi iletişim arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır.
İmamoğlu ve Özgür Özel’in Pravdacılığına soyunarak muhalif basın olunmaz.
Bir siyasetçinin açıklamasını haber yapmak gazeteciliktir.
Ama siyasetçinin siyasi anlatısını sorgulamadan tekrar etmek başka şeydir.
Bir siyasetçiyi konuk etmek gazeteciliktir.
Ama onun siyasi iletişim stratejisini üstlenmek başka şeydir.
Bir siyasi partiyle ticari anlaşma yapmak başlı başına gazeteciliği ortadan kaldırmaz.
Ama ticari ilişkinin editoryal bağımsızlığı etkileyip etkilemediğini sormak gazeteciliğin görevidir.
Çünkü gazetecinin görevi siyasetçinin siyasi kariyerini yönetmek değil, siyasetçiye hesap sormaktır.
Siyasetçiyi seçmeyin; siyaseti sorgulayın.
Medya ile siyaset arasındaki para ilişkisi
Burada daha rahatsız edici bir alana girmek gerekiyor:
MEDYA İLE SİYASET ARASINDAKİ PARA İLİŞKİSİ.
CHP'nin 2024 yerel seçimleri için medya kuruluşlarına yaptığı reklam harcamalarına ilişkin kamuoyuna yansıyan denetim raporu verilerinde televizyon reklamlarında Halk TV'ye 9,5 milyon TL, Sözcü TV'ye ise 8,6 milyon TL ödeme yapıldığı bildirildi. Aynı rapora göre CHP'nin televizyon reklam harcamalarının toplamı yaklaşık 229,39 milyon TL'ydi.
Burada hemen yanlış bir sonuca atlamamak gerekiyor.
Reklam almak suç değildir.
Bir siyasi partinin medya kuruluşlarından reklam satın alması da tek başına gazeteciliğin bağımsızlığını ortadan kaldırmaz.
Fakat soru sormak zorundayız:
BU EKONOMİK İLİŞKİNİN EDİTORYAL BAĞIMSIZLIĞA ETKİSİ VAR MI?
Daha önce Halk TV ile CHP arasında ticari bir anlaşmanın bulunduğu, Halk TV'nin sahibi Cafer Mahiroğlu'nun kendi açıklamasına göre 2023'te sona eren anlaşma kapsamında CHP'ye aylık 1 milyon 120 bin TL fatura kesildiği kamuoyuna yansıdı. Mahiroğlu bu ilişkinin ticari bir anlaşma olduğunu ve ticari bir angajman niteliğinde bulunduğunu açıkladı.
Bu ilişkinin niteliği konusunda yapılan tartışmalarda da reklam satın almak ile siyasi faaliyetlerin yayınlanması aynı şey midir? sorusu gündeme geldi.
İşte gazeteciliğin sorması gereken soru tam burada başlıyor:
Para karşılığında ne alındı?
Reklam mı?
Yayın süresi mi?
İçerik görünürlüğü mü?
Yoksa siyasi faaliyetlerin belirli biçimde yayınlanmasına ilişkin bir hizmet mi?
Bunların hukuki ve ticari niteliği farklıdır.
Dolayısıyla belgeye, sözleşmeye ve karşılığında sunulan hizmete bakmadan “fonlandı” demek de yanlış; hiçbir soru sormadan “ticari ilişkidir, bitti” demek de yetersizdir.
Gerçek gazetecilik:
Belgeyi açar.
Sözleşmeyi inceler.
Paranın kaynağını sorar.
Karşılığını araştırır.
Editoryal bağımsızlığı test eder.
Belediye–medya ilişkisi de aynı şeffaflıkla incelenmeli
Aynı soru CHP'li belediyeler için de sorulmalıdır.
Bir belediye medya kuruluşuna reklam verebilir.
Bu normaldir.
Fakat gazetecilik burada durmaz.
Hangi belediye hangi medya kuruluşuna ne kadar reklam verdi?
Hangi kriterle verdi?
İhale veya doğrudan temin süreci nasıl gerçekleşti?
Belediyeye ait şirketler üzerinden yapılan medya harcamaları ne kadar?
Reklam alan medya kuruluşu aynı belediyeyi ne ölçüde eleştirebiliyor?
İşte bunlar sorulmalıdır.
Fakat burada da önemli bir ayrım var:
Bir belediyenin bir medya kuruluşuna reklam vermesi, o medya kuruluşunun fonlandığını veya gazetecilerin satın alındığını kanıtlamaz.
Bunu söylemek için somut delil gerekir.
Dolayısıyla mesele dedikodu üretmek değil.
BELGE İSTEMEKTİR.
ŞEFFAFLIK İSTEMEKTİR.
AYNI STANDARDI HERKESE UYGULAMAKTIR.
“Fonlanan gazeteciler” lafı da belge ister
Bir gazetecinin bir siyasi partiyle, belediyeyle veya kamu kurumuyla ekonomik ilişkisinin bulunması, tek başına onun “satın alınmış” olduğunu kanıtlamaz.
Bu nedenle “fonlanan gazeteciler” gibi ağır ifadeler belge olmadan hüküm olarak kullanılmamalıdır.
Ama tersinden de aynı şeyi söylemek gerekir:
Ortada sözleşme varsa açıklansın.
Ödeme varsa açıklansın.
Danışmanlık ilişkisi varsa açıklansın.
Reklam varsa açıklansın.
Yayın hizmeti varsa açıklansın.
Kamu kaynağı kullanılmışsa kaynağın nereye gittiği ortaya konulsun.
ŞEFFAFLIKTAN KORKAN MEDYA, BAĞIMSIZLIĞINI DEĞİL ŞÜPHEYİ BÜYÜTÜR.
YURTDIŞINDAKİ MEDYA PATRONU VE BAĞIMSIZLIK SORUSU
Bir başka soruyu da sormak gerekiyor:
Medya patronunun kendisi nerede yaşıyor?
Halk TV'nin sahibi Cafer Mahiroğlu, kendi açıklamasına göre uzun yıllardır İngiltere'de yaşıyor. 2025 yılında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından hakkında “ihaleye fesat karıştırma” suçlaması kapsamında yakalama kararı çıkarıldığı ve yurtdışında bulunduğunun bildirildiği kamuoyuna yansıdı. Mahiroğlu ise suçlamaları reddetti ve yurtdışında uzun süredir yaşadığını belirtti.
Sözcü'nün sahibi Burak Akbay açısından da 2017'de yürütülen soruşturma sırasında yurtdışında bulunduğu haberleştirilmiş; Akbay ise Londra'da yaşadığını doğrularken “firari” olduğu iddiasını reddetmişti.
Burada dikkat edilmesi gereken temel hukuk kuralı açıktır:
Hakkında soruşturma veya yakalama kararı bulunması, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez.
Dolayısıyla kimseyi mahkûm etmeden şu soruyu sorabiliriz:
Bir medya kuruluşunun sahibinin yurtdışında yaşaması ve hakkında kamuoyuna yansımış hukuki süreçlerin bulunması, o medya kuruluşunun bağımsızlık ve şeffaflık iddiası bakımından hangi soruları doğurur?
Londra'da yaşamak suç değildir.
Yurtdışında şirket sahibi olmak suç değildir.
Türkiye dışında ticari faaliyet yürütmek de suç değildir.
Ama medya patronluğu söz konusu olduğunda kamuoyunun sorması gereken meşru sorular vardır:
Medya kuruluşunun finansmanı nereden geliyor?
Sahibinin Türkiye'deki ekonomik ilişkileri nelerdir?
Yurtdışındaki şirketleriyle Türkiye'deki medya şirketleri arasında nasıl bir finansal ilişki vardır?
Türkiye'deki siyasi aktörlerle ekonomik ilişkileri bulunuyor mu?
Kamu kurumları veya belediyelerle ticari ilişkileri var mı?
Medya kuruluşunun gelir kaynakları nelerdir?
Reklam gelirlerinin ne kadarı siyasi partilerden, belediyelerden veya kamu bağlantılı kurumlardan geliyor?
Bunlar sorulduğunda:
“Bizi neden sorguluyorsunuz?”
denilmemeli.
Çünkü gazetecilik başkalarını sorgulama hakkı kadar, kendisi hakkında soru sorulmasına tahammül etme sorumluluğudur.
Bağımsızlık yalnızca iktidara karşı olmak değildir
Bir medya kuruluşunun iktidarı eleştirmesi, tek başına onu bağımsız medya yapmaz.
Bağımsızlığın asıl testi şudur:
Kendi ekonomik ilişkilerini açıklayabiliyor mu?
Kendi siyasi mahallesini eleştirebiliyor mu?
Kendi patronunu sorgulatabiliyor mu?
Kendisine para kazandıran belediyeyi araştırabiliyor mu?
Kendisine yakın siyasetçiye zor soru sorabiliyor mu?
İktidar medyasına:
“Patronunuzun ekonomik ilişkileri nedir?”
diye soruyorsanız,
Halk TV ve Sözcü TV için de aynı soruyu sormak zorundasınız.
İktidar medyasına:
“Kamu kaynaklarından ne kadar yararlanıyorsunuz?”
diye soruyorsanız,
muhalif medyaya da aynı soruyu soracaksınız.
Gazeteciliğin ahlakı siyasi renge göre değişmez.
Tarafsızlık başka, bağımsızlık başka
Gazetecinin her konuda iki tarafa eşit süre vermesi gerekmez.
İktidarın yanlışını haberleştiren gazeteci “taraflı” değildir.
Muhalefetin yanlışını haberleştiren de “iktidar yanlısı” olmak zorunda değildir.
Asıl mesele:
EDİTORYAL BAĞIMSIZLIKTIR.
Bir medya kuruluşu belirli bir siyasi çizgiye yakın olabilir.
Ama o çizginin siyasi aktörlerine de soru sorabiliyor mu?
İşte gerçek sınav budur.
Çünkü:
Muhalif olmak bağımsız olmak değildir.
İktidara karşı olmak da gazetecilik ruhsatı değildir.
SOL GAZETECİLİK EKRAN ÖFKESİNDEN İBARET DEĞİLDİR
Sol adına konuşuyorsanız mesele daha da ağırdır.
Sermaye-devlet ilişkisini konuşmadan…
Mülkiyet ilişkilerini konuşmadan…
Servet dağılımını konuşmadan…
Verginin sınıfsal etkisini araştırmadan…
Özelleştirmenin sonuçlarını incelemeden…
Kamu-özel işbirliğinin ekonomi politiğini çözümlemeden…
Her akşam:
“İktidar yönetemiyor.”
demek sol analiz değildir.
Bu, düşünsel tembelliğin televizyon stüdyosundaki versiyonudur.
Sol gazetecilik yalnızca yoksulluğu göstermez.
Yoksulluğu üreten mekanizmayı araştırır.
Yalnızca işsizliği göstermez.
İşsizliğin hangi ekonomik tercihlerle bağlantılı olduğunu inceler.
Yalnızca servet artışını göstermez.
Servetin nasıl ve hangi mekanizmalarla biriktiğini araştırır.
Ve bunu yaparken kendi siyasi mahallesine de dokunur.
Çünkü gerçek entelektüel cesaret, karşı tarafın yanlışını bulmak değildir.
KENDİ TARAFININ YANLIŞINA DA BAKABİLMEKTİR.
FELAKET PORNOGRAFİSİ SİYASET DEĞİLDİR
Bir topluma her akşam yalnızca felaket gösterirseniz, bir süre sonra öfke üretirsiniz ama siyasal bilinç üretmezsiniz.
“Her şey kötü.”
“Her şey bitiyor.”
“Memleket battı.”
“Yarın daha kötü olacak.”
Bu anlatı bir noktadan sonra toplumu siyasallaştırmak yerine çaresizleştirir.
Çünkü siyaset yalnızca:
“Ne kadar kötü durumdayız?”
sorusuna cevap vermez.
Asıl sorular şunlardır:
Neden böyleyiz?
Kimin çıkarına böyleyiz?
Bu düzen nasıl çalışıyor?
Kim kazanıyor?
Kim kaybediyor?
Başka bir düzen mümkün mü?
İşte muhalif medyanın entelektüel görevi budur.
SİYASİ PARTİ ROLÜ OYNAMAYIN
Muhalif medyadan siyasi parti olmasını istemiyoruz.
Tam tersini söylüyoruz:
SİYASİ PARTİ ROLÜ OYNAMAYIN. GAZETECİLİK YAPIN.
Siyasetçiyi seçmeyin.
Siyaseti sorgulayın.
Bir siyasi aktörü parlatmayın.
Bütün siyasi aktörleri denetleyin.
Bir partinin iç kavgasını Türkiye'nin bütün sorunlarının önüne koymayın.
Türkiye'nin sınıfsal gerçekliğini araştırın.
Kamu kaynaklarının nereye aktığını bulun.
Verginin kimden toplandığını gösterin.
Özelleştirmelerin sonuçlarını dosyalayın.
Kamu-özel işbirliği projelerinin maliyetlerini inceleyin.
Belediyelerin reklam harcamalarını açıklayın.
Medya kuruluşlarının ekonomik ilişkilerini kamuoyuna sunun.
Ve en önemlisi:
KENDİ SİYASİ MAHALLENİZE DE SORU SORUN.
Çünkü gazeteciliğin en zor görevi karşı mahallenin yanlışını bulmak değildir.
Kendi mahallene de “Hesabını ver” diyebilmektir.
SON HESAP
Şimdi bütün mesele tek bir soruda düğümleniyor:
MUHALİF MEDYA KİME, NİYE, NASIL MUHALEFET EDİYOR?
Eğer bir medya kuruluşu;
iktidarın ekonomik politikalarının yalnızca sonuçlarını anlatıyor ama mekanizmasını araştırmıyorsa,
aynı siyasi aktörleri sürekli parlatıyor ve bazılarını sürekli hedef gösteriyorsa,
Kılıçdaroğlu'na karşı başka, Özgür Özel ve İmamoğlu'na karşı başka bir gazetecilik terazisi kullanıyorsa,
CHP ve belediyelerle olan ekonomik ilişkileri konusunda yeterince şeffaf değilse,
kendi patronlarının ekonomik ilişkilerini sorgulanamaz görüyorsa,
medya sahiplerinin yurtdışındaki ekonomik ve hukuki durumlarını kamuoyuna yeterince açıklamıyorsa,
ama iktidar medyasının patronlarına aynı soruları yöneltiyorsa,
o zaman şu soru kaçınılmazdır:
BU MUHALİF GAZETECİLİK Mİ, YOKSA SEÇİCİ MUHALEFET Mİ?
Burada mesele PR değildir.
Mesele daha derindir:
GAZETECİLİK, BİR SİYASİ ÇİZGİNİN PRAVDASI HALİNE GELİYOR MU?
Çünkü iktidarın propaganda aygıtına itiraz edip muhalefetin propaganda aygıtına dönüşmek, gazetecilik açısından ilerleme değildir.
Sadece propaganda merkezinin adresini değiştirmektir.
Gerçek muhalif medya;
iktidarın da muhalefetin de,
bakanın da belediye başkanının da,
parti liderinin de medya patronunun da,
sermayenin de kamu kurumunun da
karşısına geçip aynı soruyu sorabilendir:
“HESABINIZ NEDİR?”
Gazeteci siyasetçinin sözcüsü değildir.
Siyasetçinin siyasi kariyerinin mimarı hiç değildir.
Gazeteci; belgeyi açan, rakamı gösteren, sözleşmeyi inceleyen, güç ilişkilerini araştıran ve gerektiğinde kendi mahallesini de rahatsız eden kişidir.
İşte bağımsız gazetecilik budur.
Ne iktidarın sözcülüğü.
Ne muhalefetin amigoluğu.
Ne de herhangi bir liderin Pravdası.
GAZETECİLİK, GÜCÜN KARŞISINDA DURABİLME MESLEĞİDİR.
Ve gücün adresi değiştiğinde gazetecinin yönü değişiyorsa, orada gazetecilik değil, siyasi sadakat tartışması başlar.
Türkiye'nin daha fazla gürültüye ihtiyacı yok.
Türkiye'nin;
daha fazla araştırmaya,
daha fazla belgeye,
daha fazla veriye,
daha fazla entelektüel cesarete
ve
daha az siyasal amigoluğa
ihtiyacı var.
Çünkü:
Aynı beş cümleyi her akşam tekrarlamak muhalefet değildir.
Ekonomik düzenin nasıl çalıştığını anlatmak gazeteciliktir.
Siyasetçiyi parlatmak gazetecilik değildir.
Siyasetçiye hesap sormak gazeteciliktir.
Karşı tarafı sorgulamak kolaydır.
ASIL GAZETECİLİK, KENDİ MAHALLENE DE HESAP SORABİLMEKTİR.
Ve artık kaçınılmaz soru şudur:
MUHALİF MEDYA KİME, NİYE, NASIL MUHALEFET EDİYOR?
