BİR TELEVİZYONUN KAPISINA POLİS DAYANDIĞINDA, DEMOKRASİNİN HANGİ KAPISI KAPANIR?
Bir ülkede iktidarın sesini duyurması kolay, iktidara itiraz edenlerin sesini koruması zorsa, orada sorun yalnızca basın özgürlüğü değildir.
Türkiye bir sabaha daha polislerin televizyon binasına girdiği, gazetecilerin gözaltına alındığı ve bir yayın kuruluşunun yönetimine kayyım atandığı haberleriyle uyandı.
Bu kez adres Sözcü TV.
Daha önce başka televizyonların kapısında gördüğümüz manzara, şimdi bir başka yayın kuruluşunun önünde.
Sanki ülkede çözülmesi gereken onca mesele arasında en acil sorun, televizyonların kim tarafından yönetileceği!
Oysa asıl soru başka:
Bir iktidar, kendisini eleştiren seslerin varlığından neden bu kadar rahatsızlık duyar?
Elbette hiçbir medya kuruluşu hukukun üzerinde değildir. Gazetecilik faaliyeti, sahiplerine veya yöneticilerine sınırsız dokunulmazlık sağlamaz. Suç iddiası varsa soruşturulur, delil varsa yargılanır.
Ancak hukuk devleti olmanın anlamı, soruşturma açabilmekten ibaret değildir.
Hukuk devleti, kamu gücünün hangi sınırlar içinde kullanılacağını da belirler.
Bir medya kuruluşunun yöneticisi hakkındaki iddia ile o kuruluşun bütün yayın faaliyetleri arasında nasıl bir ilişki kuruluyor?
Kayyım atanması neden zorunlu görülüyor?
Daha hafif bir hukuki tedbir mümkün değil mi?
Editoryal bağımsızlık nasıl korunacak?
Bu sorular cevaplanmadan yalnızca mahkeme kararının varlığını hatırlatmak, hukukun üstünlüğü tartışmasını bitirmez.
Çünkü her yasal yetki kullanımı, demokratik meşruiyet ve ölçülülük bakımından ayrıca sorgulanabilir.
Üstelik mesele tek bir televizyonun geleceğinden çok daha büyük.
Basın özgürlüğünü çoğu zaman gazetecilerin mesleki hakkı olarak tartışıyoruz.
Oysa basın özgürlüğü, her şeyden önce halkın hakkıdır.
Halkın öğrenme, sorgulama, karşılaştırma ve karar verme hakkı.
Bir yurttaş, iktidarın açıklamasını dinleyebilmeli. Ama aynı açıklamayı eleştiren gazeteciyi de duyabilmeli.
Devletin sunduğu rakamları görebilmeli. O rakamların arkasındaki çelişkileri araştıran habere de ulaşabilmeli.
Bir siyasetçinin konuşmasını izleyebilmeli. O siyasetçiye yöneltilen rahatsız edici soruları da işitebilmeli.
Çünkü demokrasi, herkesin aynı gerçeğe inanması üzerine değil, farklı iddiaların özgürce sınanabilmesi üzerine kuruludur.
Hannah Arendt’in kamusal alan düşüncesi tam da burada önem kazanır.
İnsanların ortak meseleleri konuşabildiği, birbirinden farklı görüşleri duyabildiği bir kamusal alan olmadan siyasal özgürlük giderek biçimsel bir hakka dönüşür.
Seçim yapılır.
Sandık kurulur.
Oylar sayılır.
Ama halkın kararını oluşturacağı bilgi ortamı daralıyorsa, seçimlerin demokratik niteliği de tartışmalı hâle gelir.
Çünkü sandığın özgürlüğü, yalnızca oy verme gününde değil, o güne kadar hangi bilgilere ulaşabildiğimizde de saklıdır.
Bugün üzerinde düşünmemiz gereken bir başka mesele daha var.
Basın özgürlüğü yalnızca sevdiğimiz gazeteciler için mi geçerlidir?
Kendi siyasi görüşümüze yakın televizyonlara müdahale edildiğinde itiraz edip karşıt görüşteki yayın kuruluşları susturulduğunda sessiz kalıyorsak, savunduğumuz şey gerçekten özgürlük müdür?
Yoksa yalnızca kendi sesimizin duyulmasını mı istiyoruz?
Bu soru iktidara olduğu kadar muhalefete de yöneltilmelidir.
Çünkü demokrasi, kendi taraftarına tanınan bir ayrıcalık değildir.
Bir düşüncenin özgürlüğünü savunmak, o düşünceye katılmayı gerektirmez.
Hatta özgürlük ilkesinin gerçek sınavı, katılmadığımız düşüncelerin de var olabilmesini savunabildiğimiz yerde başlar.
Burada siyasi partilere de önemli bir sorumluluk düşüyor.
Basın özgürlüğünü yalnızca kendi liderlerine söz hakkı tanındığında hatırlayan, eleştirel gazeteciliği kendi çıkarlarına hizmet ettiği ölçüde değerli bulan bir siyaset anlayışı da demokratik değildir.
Özgür basın, iktidarın propaganda aracı olmadığı gibi muhalefetin halkla ilişkiler bürosu da değildir.
Gazetecinin görevi siyasetçiyi memnun etmek değil, kamu yararına soru sormaktır.
İktidar da muhalefet de bu sorulardan rahatsız olabilir.
Olmalıdır da!
Çünkü gazeteciliğin değeri, güç sahiplerinin huzurunu korumasında değil, onların hesap verme zorunluluğunu hatırlatmasındadır.
Bugün Türkiye’de asıl tehlike, yalnızca bazı televizyonların yönetimine müdahale edilmesi değildir.
Daha derindeki tehlike, toplumun bu manzaralara alışmasıdır.
Bir sabah bir belediyeye kayyım.
Başka bir sabah bir televizyona.
Sonra bir gazeteciye soruşturma.
Ardından başka bir yayın kuruluşuna müdahale.
Her olay kendi hukuki koşulları içinde değerlendirilmelidir. Ancak bütün bu gelişmelerin toplumda yarattığı etkiyi de görmezden gelemeyiz.
İnsanlar zamanla yalnızca ne söylediklerini değil, söyleyeceklerinin başlarına ne getirebileceğini düşünmeye başlar.
Gazeteci haberini yayımlamadan önce.
Akademisyen araştırmasını açıklamadan önce.
Yurttaş sosyal medyada düşüncesini paylaşmadan önce.
İşte otosansür böyle büyür.
Ve otosansürün yaygınlaştığı bir toplumda susturulması gereken herkesi tek tek susturmaya bile gerek kalmaz.
Korku, zamanla sansürün işini kendiliğinden görmeye başlar.
Peki, bütün bunların karşısında ne savunulmalı?
Öncelikle soruşturmaların hukuki dayanakları açık ve denetlenebilir olmalı; kayyım gibi ağır müdahalelerin zorunluluğu ve ölçülülüğü somut gerekçelerle ortaya konulmalıdır.
Yayın kuruluşlarının editoryal bağımsızlığı güvence altına alınmalı, gazetecilerin mesleki faaliyetleri nedeniyle baskı altında kalmasını önleyecek etkili hukuki mekanizmalar işletilmelidir.
RTÜK ve diğer düzenleyici kurumların kararlarında çoğulculuk, eşitlik ve tarafsızlık ilkeleri esas alınmalıdır.
Ve hepsinden önemlisi, basın özgürlüğü siyasi iktidarların hoşgörüsüne bırakılmış bir ayrıcalık olmaktan çıkarılmalıdır.
Çünkü özgürlük, yönetenlerin izin verdiği kadar kullanılabilen bir hak değildir.
Son söz mü?
Bugün Sözcü TV’nin kapısında yaşananları yalnızca bir televizyon kanalının sorunu olarak görenler, demokrasinin nasıl daraldığını anlamakta güçlük çekecektir.
Bir televizyonun kapısına polis dayanabilir.
Bir yayın kuruluşunun yönetimi değiştirilebilir.
Bir gazetecinin mikrofonu elinden alınabilir.
Ama bütün bunların ötesinde çok daha ağır bir kayıp vardır:
Halkın kendi geleceği hakkında karar verirken ihtiyaç duyduğu özgür tartışma ortamının zayıflaması.
Demokrasi, iktidarın konuşabildiği bir düzen değildir. İktidarın duymak istemediklerinin de özgürce konuşabildiği düzendir.
Ve bir ülkede iktidarı eleştirmek cesaret, gerçeği yayımlamak risk, susmak ise güvenli bir tercih hâline geliyorsa…
Orada kapanan yalnızca bir televizyonun kapısı değildir.
Halkın gerçeğe açılan pencereleri birer birer kapanıyordur.
Karanlık ise ışıklar söndüğünde değil, insanların karanlığa alıştığı gün başlar.
Hakan URUN
17 Kasım 2026





