İZVERİ

Köşe yazısı

CHP’DE TAKVİM DEĞİŞİYOR, PEKİ SİYASETİN AHLAKI NE ZAMAN DEĞİŞECEK?

Kongre takvimini değiştirmek kolay; asıl devrim, örgütü liderlerin vesayetinden, delegeleri çıkar pazarlıklarından, sandığı siyasi hesaplardan kurtarmaktır!

Yayınlandı: 18 Kasım 2026 11:05

Güncellendi: 18 Kasım 2026 19:37

Paylaş

CHP’DE TAKVİM DEĞİŞİYOR, PEKİ SİYASETİN AHLAKI NE ZAMAN DEĞİŞECEK?

Sandığın kurulacağı günü değiştirmek kolay. Asıl mesele, o sandığa yansıyan iradenin kime ait olduğudur.

Türkiye’de siyasi partilerin demokrasiyle ilişkisi oldukça ilginçtir.

Demokrasi söz konusu olduğunda herkes son derece kararlıdır. Halkın iradesi kutsaldır, sandık vazgeçilmezdir, örgüt esastır, üye değerlidir.

Tabii bütün bunlar, sandıktan kimin çıkacağı belli olana kadar!

CHP’de kongre takviminin yeniden düzenlenmesi, ilk bakışta sıradan bir örgütsel karar olarak görülebilir.

Gerçekten de takvim değişebilir. Kongreler ertelenebilir, üyelik listeleri güncellenebilir, örgütlerden gelen talepler değerlendirilebilir.

Bunların hiçbiri tek başına demokrasiye aykırı değildir.

Ancak mesele takvimin kendisinden çok daha büyüktür.

CHP’nin ihtiyacı yeni bir kongre takvimi mi, yoksa yeni bir siyaset ahlakı mı?

Çünkü yıllardır aynı sorunun etrafında dönüp duruyoruz.

Parti içinde kimlerin seçileceğini tartışıyoruz ama seçme hakkının nasıl kullanıldığını yeterince tartışmıyoruz.

Kimin ilçe başkanı olacağını konuşuyoruz ama üyelerin karar süreçlerinde ne kadar etkili olduğunu sorgulamıyoruz.

Delegelerin hangi adayı desteklediğini hesaplıyoruz ama delegelerin kimler tarafından, hangi ilişkiler içinde belirlendiğini görmezden geliyoruz.

Sonra bütün bu sürecin sonunda sandık kuruluyor.

Oylar sayılıyor.

Kazanan konuşuyor.

Kaybeden tebrik ediyor ya da itiraz ediyor.

Ve adına parti içi demokrasi deniliyor!

Oysa demokrasi, yalnızca sandığın bulunması değil, sandığa giden yolun da demokratik olmasıdır.

Bir örgütte aday olabilmek için güçlü bir siyasi çevrenin desteğine ihtiyaç duyuluyorsa, üyelerin iradesi dar kadroların hesaplarına sıkışıyorsa, farklı görüşler örgütsel hayatın doğal parçası değil de bertaraf edilmesi gereken tehditler olarak görülüyorsa, orada sandığın varlığı tek başına yeterli değildir.

Robert Michels, bir asırdan uzun süre önce demokratik örgütlerin zamanla yönetici azınlıkların denetimine girme eğilimini oligarşinin tunç kanunu olarak tanımlamıştı.

Bugün CHP açısından da üzerinde düşünülmesi gereken tehlike budur.

Örgüt, yöneticilerini denetleyen bir siyasal güç mü olacak, yoksa yöneticilerin kendi iktidarlarını yeniden üretmelerini sağlayan bir mekanizmaya mı dönüşecek?

Üye, siyasi iradenin sahibi mi olacak, yoksa kongre dönemlerinde hatırlanan bir sayıya mı indirgenecek?

Delege, temsil ettiği insanların sözcüsü mü olacak, yoksa kendisini listeye yazanların siyasi borçlusu mu sayılacak?

Bu soruların yanıtı verilmeden yapılan her yenilenme tartışması eksik kalır.

Üstelik mesele yalnızca genel merkez değildir.

İl başkanlıklarından ilçelere, mahalle örgütlerinden belediye çevrelerine kadar uzanan bütün siyasi ilişkiler aynı demokratik ölçütlerle değerlendirilmelidir.

Çünkü oligarşik alışkanlıklar yalnızca yukarıdan aşağıya kurulmaz. Bazen aşağıdan yukarıya taşınır.

Bir ilçede üyelik ilişkileri kişisel sadakat üzerinden şekilleniyorsa, belediyelerin sağladığı siyasi ve toplumsal imkânlar örgüt içi rekabeti etkiliyorsa, adaylık süreçleri kapalı görüşmelerle belirleniyorsa sorun yalnızca parti yönetiminin kim olduğuyla açıklanamaz.

İsimleri değiştirerek ilişkileri değiştiremezsiniz. İlişkileri değiştirmeden de siyaseti yenileyemezsiniz.

Peki, ne yapılmalı?

Öncelikle üyelik kayıtları ve kongre seçmen listeleri açık, denetlenebilir ve itiraza elverişli bir süreçle oluşturulmalıdır. Her üye, seçme hakkının hangi koşullarda kullanılacağını önceden bilmeli; keyfî uygulamalara karşı etkili başvuru yollarına sahip olmalıdır.

İkinci olarak, delege sistemi ciddi biçimde tartışılmalıdır. Doğrudan üye katılımının mümkün olduğu alanlar genişletilmeli, delegelerin belirlenmesinde eşit rekabet ve şeffaflık güvence altına alınmalıdır.

Üçüncü olarak, adayların örgüt üyelerine ulaşma olanakları eşitlenmelidir. Parti kaynakları, yönetimde bulunanların siyasi üstünlüğünü sürdürmelerine hizmet etmemelidir.

Dördüncü olarak, belediye yönetimiyle parti örgütü arasındaki ilişkiler açık kurallara bağlanmalıdır. Kamusal görevlerin, istihdam olanaklarının veya belediye kaynaklarının parti içi sadakat ilişkilerine dönüşmesini önleyecek denetim mekanizmaları kurulmalıdır.

Beşinci olarak, ön seçim istisnai bir uygulama değil, aday belirlemenin esas yöntemi hâline getirilmelidir. Üyelerin aday tercihine katılımı, liderlik çevrelerinin takdirine bırakılmamalıdır.

Ve en önemlisi, parti içindeki farklı görüşlerin örgütsel yaşamda meşru biçimde var olabilmesi güvence altına alınmalıdır.

Çünkü demokrasi, herkesin aynı şeyi düşünmesi değil; farklı düşünenlerin eşit haklarla aynı örgütte siyaset yapabilmesidir.

Burada CHP’nin önünde tarihsel bir sorumluluk bulunuyor.

Türkiye’de hukukun üstünlüğünü, demokratik kurumları ve halkın iradesini savunan bir partinin, aynı ilkeleri kendi örgütlenmesinde de güçlü biçimde uygulaması gerekir.

Aksi hâlde ortaya ciddi bir siyasi çelişki çıkar.

Ülkede merkeziyetçiliği eleştirirken kendi örgütünde merkezî iradeyi tartışılmaz sayamazsınız.

Kamusal yönetimde liyakat isterken parti içindeki görev dağılımında kişisel yakınlığı ölçüt hâline getiremezsiniz.

Halkın iradesini savunurken üyelerin iradesini yalnızca önceden belirlenmiş tercihleri onaylamakla sınırlayamazsınız.

Demokrasi, rakiplerinizden talep ettiğiniz bir erdem değil; önce kendi iktidarınızı sınırlamak için kabul ettiğiniz bir ilkedir.

CHP’nin gerçek yenilenmesi, bir genel başkanın gitmesi veya başka bir genel başkanın gelmesiyle tamamlanamaz.

Yeni bir yönetimin eski yönetimden farklı olması da tek başına yeterli değildir.

Asıl yenilenme, yöneticilerin değişmesini beklemeden örgütün kendi yöneticilerini değiştirebilecek demokratik güce kavuşmasıdır.

Bunun için yalnızca tüzük hükümleri değil, siyasi alışkanlıklar da değişmelidir.

Çünkü en demokratik tüzük bile, onu uygulayanların zihniyeti kadar demokratiktir.

Son söz mü?

CHP’de kongre takvimi yeniden düzenlenebilir. Sandıklar başka tarihlerde kurulabilir. Yeni adaylar ortaya çıkabilir, yeni yönetimler seçilebilir.

Ama üyeler yine yalnızca oy kullanacakları gün hatırlanacaksa, delegeler yine dar siyasi hesapların parçası olacaksa, örgüt yine yöneticilerin iktidarını koruyan bir yapıya dönüşecekse takvimdeki değişikliğin siyasete kazandıracağı fazla bir şey yoktur.

Çünkü bir partinin demokratikliği, yöneticilerinin demokrasi üzerine ne kadar konuştuğuyla değil, kendi iktidarlarını kaybetmeyi ne kadar mümkün kıldıklarıyla ölçülür.

CHP’nin artık cevaplaması gereken soru, bir sonraki kongreyi kimin kazanacağı değildir.

O kongreyi kazananların, ertesi gün örgütün iradesine ne kadar hesap vereceğidir.

Zira sandık bir gün kurulur.

Demokrasi ise o sandıktan çıkanların, kendilerini sandığın sahibi sanmadıkları yerde başlar.

Hakan URUN

18 Kasım 2026

Yorumunuzu Yazın

Yorumlar(0)

Henüz yorum yok.

Yorumlar kişilerin kendi görüşleridir. Yazılanlardan İZVERİ sorumlu değildir. Hukuka aykırı, nefret içeren veya hakaret barındıran yorumlar kaldırılabilir.

4 dk