CHP'NİN KURUMSAL YAPISI:

CHP'NİN KURUMSAL YAPISI: LİDERLİK, LİYAKAT, DELEGE SİSTEMİ VE SİYASİ SORUMLULUK

9. Kişilerden bağımsız bir parti yönetimi oluşturulmalıdır

CHP'nin iç tartışmalarında genel başkanlık ve farklı siyasi grupların etkisi önemli bir yer tutmaktadır. Ancak parti yönetiminin başarısı yalnızca genel başkanın siyasi performansıyla ölçülmemelidir.

Partinin kurumsal işleyişi şu sorulara cevap verebilmelidir:

• Parti politikalarını kim hazırlıyor?

• Kararları kim alıyor?

• Kararların uygulanmasını kim denetliyor?

• Başarısızlıkların siyasi sorumluluğunu kim üstleniyor?

• Parti içindeki farklı görüşler nasıl temsil ediliyor?

Bu soruların cevabı açık değilse parti yönetimi kişisel ilişkilere bağımlı hâle gelebilir.

Genel başkanın siyasi liderliğini korurken karar alma ve denetleme mekanizmalarının kurumsallaştırılmasının önemli olduğunu yaşanan son olaylar ortaya koymaktadır.

Parti Meclisi daha etkin çalışmalı, MYK düzenli faaliyet raporu sunmalı, politika kurulları yalnızca rapor hazırlamakla kalmayıp uygulama önerileri geliştirmelidir.

10. Delege sistemi yeniden düzenlenmelidir

Parti içi demokrasinin temel sorunlarından biri, delege seçimlerinin zaman zaman kişisel ve grup ilişkilerinin etkisine girebilmesidir.

Bu durum yalnızca CHP'ye özgü bir sorun değildir; örgütlü siyasi partilerde görülebilen bir temsil ve katılım sorunudur.

CHP açısından çözüm, delege sistemini bütünüyle ortadan kaldırmak değil, üyelerin gerçek iradesini yansıtmasını sağlayacak düzenlemeler yapmaktır.

Öneriler:

• Üyelik kayıtlarının ve üyelik hareketlerinin şeffaflaştırılması.

• Delege seçimlerinde eşit rekabet koşullarının sağlanması.

• Parti içi seçimlerde gizli oy ve açık sayım esasının titizlikle uygulanması.

• Üyelerin adaylar ve programlar hakkında yeterli bilgiye erişmesi.

• Parti içi seçimlerde itiraz ve denetim mekanizmalarının bağımsızlaştırılması.

• Delege ve yönetici ilişkilerinde çıkar çatışmasının önlenmesi.

Ön seçim de tek başına çözüm değildir. Örgütlenmenin zayıf olduğu veya üyelik yapısının sağlıklı işlemediği yerlerde ön seçim mevcut güç ilişkilerini yeniden üretebilir.

Dolayısıyla ön seçim, üyelik reformu ve bağımsız denetimle birlikte ele alınmalıdır.

11. Liyakat esaslı aday belirleme sistemi kurulmalıdır

Belediye başkanı, milletvekili ve parti yöneticisi adaylarının belirlenmesinde tek ölçüt siyasi yakınlık veya parti içindeki destek olmamalıdır.

Aday değerlendirmesinde şu kriterler kullanılmalıdır:

Bu kriterler adayları tek tip bir kalıba sokmak için kullanılmamalıdır. Farklı mesleklerden, toplumsal kesimlerden ve siyasi deneyimlerden gelen insanların temsil edilmesine de imkân vermelidir.

Ayrıca bir adayın geçmişinde soruşturma bulunması tek başına suçluluk göstergesi sayılmamalıdır. Değerlendirme, hukuki güvencelere ve doğrulanabilir bilgilere dayanmalıdır.

12. Belediye başkanlarının parti değiştirmesi kurumsal olarak incelenmelidir

Bu mesele, önceki değerlendirmemizde de üzerinde durduğumuz önemli başlıklardan biridir.

31 Mart 2024 seçimlerinde CHP'nin kazandığı belediyeler, partiye yalnızca siyasi başarı değil, ciddi bir yönetim sorumluluğu da getirmiştir.

Belediye başkanı geçişleri — Siyasi sonuçtan kurumsal nedenlere:

31 Mart 2024 yerel seçimlerinden sonra CHP listesinden seçilen bazı belediye başkanlarının, özellikle iktidar partisine geçmesi, yalnızca siyasi bir transfer olayı olarak değerlendirilemez.

31 Mart 2024 seçimlerinden bu yana CHP'den seçilip iktidar partisine geçen hâlihazırda 36 belediye başkanı bulunmaktadır. Ayrıca istifa ederek bağımsız kalan bir kısım belediye başkanlarıyla, tutuklama veya görevden uzaklaştırma sonrasında seçilen bir kısım başkanvekilleri bu sayının dışındadır.

Bu geçişlerin tamamını tek bir nedenle açıklamak doğru değildir. Bazı başkanlar siyasi görüş ayrılığını, bazıları yerel hizmetlerin yürütülmesinde karşılaştıkları sorunları, bazıları ise merkezi yönetimle daha kolay ilişki kurma ihtiyacını gerekçe gösterebilir. Kişisel siyasi hesaplar, yerel güç dengeleri, belediye kaynakları ve iktidarın siyasi baskı araçları da ayrı ayrı incelenmelidir.

Ancak asıl soru, belediye başkanlarının neden parti değiştirdiğinden önce, bu kişilerin aday gösterilme süreçlerinin ne kadar sağlıklı yürütüldüğüdür.

Bir belediye başkanının aday gösterilmesinde yalnızca seçim kazanma ihtimali mi esas alınmıştır? Adayın siyasi geçmişi, partiyle ilişkisi, ideolojik tutarlılığı, etik sicili, yönetim anlayışı ve kamu kaynaklarını kullanma konusundaki yaklaşımı yeterince araştırılmış mıdır? Yerel örgütlerin görüşleri ne ölçüde dikkate alınmıştır? Genel merkez, adayın seçildikten sonra partiyle ve parti programıyla ilişkisini sürdürebileceğine dair hangi değerlendirmeyi yapmıştır?

Bu soruların cevapları verilmeden, yaşanan geçişlerin sorumluluğunu yalnızca parti değiştiren kişilere yüklemek eksik bir değerlendirme olur. Adayı öneren, değerlendiren, onaylayan ve seçmene sunan mekanizmaların da sorumluluğu vardır. Bu nedenle CHP, 31 Mart 2024 sonrasında yaşanan belediye başkanı geçişlerini kapsayan bağımsız bir inceleme raporu hazırlamalıdır.

Rapor üç aşamadan oluşmalıdır:

Birinci aşama: Aday belirleme sürecinin incelenmesi.

Her belediye başkanının adaylık sürecinde hangi yöntemle belirlendiği, yerel örgütlerin görüşlerinin alınıp alınmadığı, merkez yoklaması veya ön seçim tercihinin gerekçesi, adayın siyasi geçmişi ve adaylık öncesi yapılan değerlendirmeler ortaya konulmalıdır.

İkinci aşama: Geçişlerin nedenlerinin araştırılması.

Parti değiştiren belediye başkanlarının kamuoyuna açıkladıkları gerekçeler, yerel örgütlerin değerlendirmeleri, belediye meclisindeki güç dengeleri, merkezi yönetimle ilişkiler ve varsa siyasi baskı iddiaları ayrı ayrı incelenmelidir. İddialar ile doğrulanmış olgular birbirinden ayrılmalıdır.

Üçüncü aşama: Kurumsal sorumluluk ve sonuçların değerlendirilmesi.

Adayları öneren ve onaylayan parti yöneticilerinin sorumluluğu, seçim sonrasında belediyelerle kurulan siyasi ilişkinin niteliği ve geçişlerden sonra alınan önlemler değerlendirilmelidir.

Bu noktada disiplin işlemleri ile kurumsal reform birbirine karıştırılmamalıdır. Bir belediye başkanının parti üyeliğinin sona erdirilmesi veya disiplin kuruluna sevk edilmesi, benzer olayların tekrar yaşanmasını önleyecek bir sistem kurulduğu anlamına gelmez.

Bundan sonraki aday belirleme süreçlerinde, bütün adaylar için standart bir değerlendirme dosyası hazırlanmalıdır. Bu dosyada siyasi geçmiş, mesleki yeterlilik, yöneticilik deneyimi, etik ilkeler, mal varlığı beyanı ve çıkar çatışması ihtimalleri hukuka uygun biçimde incelenmelidir.

Adayın seçildikten sonra parti programına, belediye etik kurallarına ve kamu yararı ilkesine bağlılığı da açıkça ortaya konulmalıdır.

Ayrıca belediye başkanlarının performansı yalnızca seçim başarısıyla ölçülmemelidir. İhale süreçleri, belediye şirketlerinin mali yapıları, personel alımları, borçlanma, yatırım öncelikleri, sosyal yardım dağıtımı ve denetim raporları düzenli olarak izlenmelidir.

Bu bilgiler kamuoyuna açık ve karşılaştırılabilir biçimde yayımlanmalıdır. CHP'nin ihtiyacı, yalnızca parti değiştiren yöneticilere tepki göstermek değil, bu tür geçişleri mümkün kılan siyasi ve örgütsel zafiyetleri tespit ederek gidermektir.

Bir partinin kurumsal gücü, yalnızca doğru adayları seçebilmesinde değil, seçtiği kişilerin kamu görevini parti ve toplum adına hesap verebilir biçimde yürütmesini sağlayabilmesinde ortaya çıkar. Bu incelemede özellikle şu sorulara somut cevap aranmalıdır:

• Adayların ne kadarı ön seçimle, ne kadarı merkez yoklamasıyla belirlenmişti?

• Adaylar hakkında yerel örgütlerden gelen itirazlar nasıl değerlendirildi?

• Aday belirleme sürecinde etik ve liyakat ölçütleri yazılı ve standart hâle getirilmiş miydi?

• Parti değiştiren başkanların gerekçeleri birbirinden nasıl ayrışıyor?

• Parti yönetimi, yaşanan olaylardan sonra hangi yeni kuralları getirdi?

• Bu kuralların uygulanmasını kim, hangi aralıklarla denetliyor?

Böyle bir rapor, CHP içinde kimin haklı, kimin haksız olduğu tartışmasından daha değerlidir. Çünkü amaç geçmişteki siyasi hesaplaşmayı sürdürmek değil, aynı hataların tekrarlanmasını önleyecek bir yönetim sistemi kurmaktır.

Dolayısıyla CHP, belediye başkanlarının parti değiştirmesi konusunda bağımsız bir kurumsal inceleme raporu hazırlamalı ve sonuçlarını kamuoyuyla paylaşmalıdır.

Bu rapor yalnızca ayrılan kişileri değil, adayları belirleyen mekanizmaları ve genel merkez sorumluluğunu da incelemelidir.

13. Belediye yönetimleri için ortak etik ve performans standardı

CHP'li belediyeler arasında ortak bir yönetim standardı oluşturulmalıdır. Bu standartta:

• Açık ihale ve satın alma verileri.

• Belediye şirketlerinin mali tabloları.

• Personel alım kriterleri.

• Sosyal yardım dağıtım esasları.

• Borçlanma ve yatırım politikaları.

• Bağımsız denetim raporları.

• Vatandaş memnuniyeti.

• Afet hazırlık kapasitesi.

düzenli biçimde yayımlanmalıdır. Böylece CHP'nin yerel yönetim deneyimi, ülke yönetimi için somut bir uygulama örneğine dönüşebilir.