Üçüncü Dünya Savaşı çıkar mı?
“Kimse o yıkımı göze alamaz” deniliyor. İnsanın buna inanası geliyor. Sonuçta kendi ülkesinin de yok olabileceği bir savaşı kim ister? Fakat burada bir şeyi atlıyoruz. Savaşı istemeyen bir hükümet, karşı tarafın da istemediğine güvenerek tehlikeli kararlar alabilir.
Bir saldırı daha yapar. Tehdidin dozunu artırır. Bunun savaşa yol açacağını düşünmez. Gücünü gösterirse karşısındakinin duracağına inanır. Sonra masaya oturulur.
Karşı tarafta da masaya oturmadan önce gücünü göstermek isteyen biri varsa?
Nükleer silahların savaşı önleyeceğine duyulan güvenin tuhaf bir tarafı var. Rakibinizin büyük bir savaşı göze alamayacağından eminseniz, küçük saldırılara katlanacağını düşünebilirsiniz. Bir gemi batırılır, bir askeri tesis vurulur. Bunun için dünyayı ateşe verecek hali yoktur ya.
O saldırının küçük olduğuna kimin karar vereceği ise açıkta kalır.
Askerleri ölen hükümet başka türlü hesap yapabilir. Karşılık vermezse yeni saldırıların önünü açacağını, müttefiklerinin güvenini kaybedeceğini düşünür. Misilleme gelir. Bu kez ilk saldırıyı yapan, neden yeniden saldırmak zorunda olduğunu anlatır. İki tarafta da sözcüler, generaller, yorumcular vardır. Hepsi kendi ülkesinin başka seçeneği kalmadığını söyler.
Oysa daha birkaç gün önce seçenek vardı.
Savaş tehlikesini konuşurken silahları sayıyoruz. Bir de liderlerin söylediklerine bakmak gerekiyor. Uzlaşmayı aşağılanma, görüşmeyi taviz, geri adımı ihanet diye anlatan biri, müzakere etmek zorunda kaldığında ne yapacak? Haftalarca karşı tarafı dize getireceğini söylemiş. Şimdi bir anlaşmayı kendi seçmenine nasıl açıklayacak?
Ülkenin güvenliğiyle liderin siyasi çıkarı tam burada birbirinden ayrılabilir. Görüşmek ülkenin yararınadır ama lideri zor durumda bırakacaktır. Savaşı sürdürmenin bedelini milyonlar öderken durdurmanın siyasi bedelini kendisi ödemek zorunda kalabilir.
O anda doğru kararı vereceğinden neden bu kadar eminiz?
Bugünkü kaygıyı artıran bir başka gelişme, nükleer silahları sınırlayan anlaşmaların birer birer devreden çıkması. ABD ile Rusya’nın stratejik nükleer silahlarını sınırlayan New START, 5 Şubat 2026’da sona erdi. Bu, savaşın yaklaştığının tek başına kanıtı değil. Fakat iki büyük nükleer gücün silahlanmasını sınırlayan önemli bir anlaşmanın sona ermesini de sıradan bir haber gibi okuyamayız.
Silah kontrolü anlaşmaları kamuoyunda pek ilgi uyandırmaz. Sayfalarca teknik ayrıntı, sayılar, denetim kuralları… Bir füze gösterisi kadar dikkat çekmezler. Oysa bir kriz sırasında karşı tarafın elinde ne olduğunu bilmek, liderlerin kürsüden söylediklerinden daha sağlam bir bilgi verir.
Bu anlaşmaları yapan ülkeler birbirlerine güvenmiyordu. Güvenselerdi zaten bu kadar ayrıntılı kurallara ihtiyaç duymazlardı. Birbirlerinden korkuyor, bu korkuyla yanlış kararlar vermelerini önleyecek bir düzen kurmaya çalışıyorlardı.
Belirsizlik arttığında askeri planlar en kötü ihtimale göre yapılır. Siz tedbir alırsınız, karşı taraf hazırlığınızı tehdit sayar. O silahlanır, siz kuşkularınızda haklı çıktığınızı düşünürsünüz. Herkes kendini koruduğuna inanırken sonunda iki taraf da daha büyük bir tehlikeyle karşı karşıya kalabilir.
Diplomasi böyle zamanlarda önem kazanır. Elbette her görüşmeden sonuç alınmaz. Her uzlaşma da iyi değildir. Fakat karşı tarafa teslim olmaktan başka seçenek bırakmayıp ardından neden anlaşmaya yanaşmadığına şaşıramayız. Onun da kamuoyu, ordusu, verdiği sözler vardır. Bunları hesaba katmak, onu haklı bulmak anlamına gelmez. Nasıl karar vereceğini anlamaya çalışmaktır.
Bir tehdidin ne kadar sert olduğu kadar, işe yaramadığında ne yapılacağı da önemlidir. Karşı taraf geri çekilmezse gerçekten saldıracak mısınız? Saldırırsanız duracağına neden inanıyorsunuz? O da karşılık verdiğinde, korumak için yola çıktığınız şeyi hala koruyabilecek misiniz?
Bu sorulara verilen cevap “O kadar ileri gitmez” ise bütün hesap karşı tarafın ne yapacağına ilişkin bir tahmine dayanıyor demektir.
Üstelik savaş başladıktan sonra yalnızca ilk iki ülkenin kararları belirleyici olmaz. Müttefikler devreye girebilir. Başka bir devlet, rakibinin bu savaşla uğraşmasını fırsat sayabilir. Kayıplar arttıkça hedefler değişir. Bir haftada bitmesi beklenen operasyonun neden bitirilemediğini aylarca dinleyebiliriz.
Yine de Üçüncü Dünya Savaşı’nın kaçınılmaz olduğunu düşünmüyorum. Savaşın ekonomik bedeli, yenilgi ihtimali ve nükleer yıkım korkusu hükümetleri durdurabilir. Görüşmeler sonuç verebilir. Ama birilerinin uzlaşmayı savunması, neden daha ileri gitmediğini kendi halkına anlatması gerekir.
Barışı korumanın da siyasi bir bedeli olabilir. Bir lider kendi destekçilerinin öfkesini göze almak, verdiği bir sözden dönmek zorunda kalabilir. Ülkesini korumak için bunu yapabilmesini de beklemeliyiz.
“Kimse o yıkımı göze alamaz” cümlesi bu yüzden beni rahatlatmıyor. Aynı cümle, bir başkentte bir sonraki saldırının gerekçesi olarak da kuruluyor olabilir.
Nasıl olsa öteki duracak.
Ya kimse durmazsa?
