Kemoterapi alıyorum. Hekim olmama rağmen, hasta olmak bana daha önce üzerinde yeterince durmadığım sorular sorduruyor. Dinlenmek, iyi beslenmek, tedaviyi aksatmamak gerekiyor. Peki herkesin bunları yapabilecek imkanı var mı?
Benim bir mesleğim, işim var. Yine de tedavinin gündelik hayatı nasıl değiştirdiğini görüyorum. Bazen alışverişe çıkmak, yemek hazırlamak, hastaneye gidip dönmek bile başlı başına bir iş oluyor. Böyle zamanlarda gündelikle çalışan bir kadını düşünüyorum. Direksiyon başına geçmeden para kazanamayan şoförü. Kepengi kapattığında geliri kesilen esnafı. Doktor dinlenmesini söylediğinde, bu insanlar eve gidip gönül rahatlığıyla yatabiliyor mu?
Hastalık insanın hayatını durdurabiliyor. Evin giderleri ise işlemeye devam ediyor. Kira günü geliyor, faturalar birikiyor, çocuğun ihtiyaçları bitmiyor. Hasta, bedeninin neye ihtiyacı olduğunu bilse de evin hesabını bir kenara bırakamıyor.
Sağlık hakkında konuşurken çoğunlukla hastaneleri, hekimleri, ilaçları konuşuyoruz. Elbette bunlar olmadan tedavi olmaz. Fakat hastanın yaşadıklarının önemli bir kısmı hastane kapısından çıktıktan sonra başlıyor. Nereye dönüyor? Evde onu bekleyen biri var mı? Akşam ne yiyecek? Ertesi sabah işe gitmek zorunda mı?
Türkiye’de SGK kapsamındaki kemoterapi ve radyoterapi için ilave ücret alınamaması önemli bir güvence. Bunun değerini hastayken daha iyi anlıyorsunuz. Ancak hastanın masrafı tedavi faturasıyla bitmiyor. Ulaşım, beslenme, bazen başka bir şehirde konaklama gerekiyor. Yanında bir yakını kalıyorsa onun da çalışamadığı günler oluyor. Bir kişinin hastalığı, bütün evin geçimini etkileyebiliyor.
Üstelik herkes aynı ölçüde korunmuyor. Kanser tedavisi gören memura, raporla aylık ve özlük hakları korunarak on sekiz aya kadar izin verilebiliyor. Sigortalı işçi, gerekli koşulları sağlıyorsa raporlu olduğu günler için kazancının bir bölümünü alabiliyor. Kendi hesabına çalışan Bağ-Kurluya ise hastalık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği verilmiyor.
Bu ayrımın hastanın hayatındaki karşılığını düşünelim. Aynı tedaviyi gören iki insandan biri dinlenirken gelirini büyük ölçüde koruyabiliyor. Diğeri, evde geçirdiği her günün sonunda biraz daha borçlanabiliyor. İkisinin de dinlenmeye ihtiyacı var. Fakat dinlenebilmek, birinin sahip olduğu, diğerinin karşılayamadığı bir imkana dönüşüyor.
Çalışmayı, kendi ayakları üzerinde durmayı, kimseye yük olmamayı çok önemsiyoruz. Ben de önemsiyorum. Ama insan hayatı her zaman kendi kendine yetebileceğimiz şekilde ilerlemiyor. Bir gün hepimiz başkasının yardımına ihtiyaç duyabiliriz. Bunun kabul edilmesi, insanın çalışkanlığından ya da saygınlığından bir şey eksiltmez.
Yıllarca çalışmış, vergisini ve primini ödemiş bir insanın hastalandığında geçimini nasıl sürdüreceğini sorması kadar doğal ne olabilir?
Başka ülkelerdeki uygulamalara bu soruyla baktım. Almanya’da koşulları sağlayan çalışanların ücreti ilk altı hafta ödenmeye devam ediyor. Ardından yasal sağlık sigortasının hastalık ödeneği devreye giriyor. Aynı hastalık için ilk altı hafta dahil, üç yıl içinde toplam yetmiş sekiz haftaya kadar destek sağlanabiliyor. Fransa’da uzun süreli hastalık kapsamında, gerekli koşullarla hastalık ödeneği üç yıla kadar sürebiliyor.
Amerika’da ise federal düzenlemenin uygun çalışanlara sağladığı on iki haftalık iş güvenceli izin, ücretli olmak zorunda değil. İşinin korunması insana bir güvence veriyor ama o sırada evin nasıl geçineceği sorusunu ortadan kaldırmıyor.
Bu örneklere bakarken bir ülkeyi övüp diğerini yermenin fazla yararı yok. Öğrenmemiz gereken daha somut bir şey var. Aylar süren tedavilerde gelir kaybı nasıl karşılanıyor, kimler kapsam dışında kalıyor ve destek hastaya zamanında ulaşıyor mu?
Bizde de çeşitli yardımlar bulunuyor. Fakat bunları öğrenmek, koşullarını anlamak, doğru kuruma başvurmak gerekiyor. Örneğin “Kronik Hastalık Yardımı” adını duyan bir kanser hastası kendisinin de yararlanabileceğini düşünebilir. Oysa bu program tüberküloz ve SSPE hastalarına yönelik. Diğer desteklerin ise ayrı koşulları var.
Yorgun bir hastanın önüne bir de çözmesi gereken başvuru işleri koyuyoruz. Nereden başlayacağını bilen, kendisine yol gösterecek birini bulan ilerleyebiliyor. Daha yalnız ve daha güçsüz olanın desteğe ulaşması ise daha da zorlaşabiliyor. Oysa yardımın, en çok ihtiyacı olana en kolay ulaşması gerekmez mi?
Tedavinin başında birkaç soru sorulabilir. Çalışabilecek misiniz? Geliriniz kesilecek mi? Evde yalnız mısınız? Buraya nasıl gelip gideceksiniz? Hastanın bir sosyal hizmet uzmanına ulaşması, uygun destekler için başvurularının tedavi gördüğü yerden yürütülmesi mümkün olmalı. İnsan, hakkı olan desteği bulmak için kapı kapı dolaşmamalı.
Kanser tedavisi yüzünden çalışamayan ve geliri kesilen insanın temel ihtiyaçlarını karşılayabileceği bir güvencesi olsun istiyorum. Hangi sigorta koluna bağlı olduğu yüzünden desteksiz kalmasın. Gerektiğinde ulaşım, konaklama ve evde geçici yardım sağlansın. Hasta, tedavisi sürerken bir de yoksullaşmanın sonuçlarıyla baş etmek zorunda bırakılmasın.
Bütün bunları aileden bekleyemeyiz. Yakınlarımızın varlığı çok kıymetli. Ancak bir insanı sevmek, onun bütün ihtiyaçlarını karşılayabilecek durumda olmak anlamına gelmiyor. Bakım veren kişinin de işi, çocukları, borçları var. Bazen iki kişi de elinden geleni yapıyor ve yine de yetişemiyor.
Hastalara güçlü olmalarını söylüyoruz. Bazen gösterdikleri dayanıklılığa hayran kalıyoruz. Fakat kemoterapiden çıkıp işe giden bir insanın hikayesini dinlerken, eve dönüp dinlenme seçeneği olup olmadığını da merak etmeliyiz. Mecburiyetten yaptığı bir şeyi yalnızca cesaret diye anlatırsak, ihtiyaç duyduğu desteği gözden kaçırabiliriz.
Şimdi kemoterapi gören bir hasta olarak düşünüyorum. Dinlenmem, iyi beslenmem, tedavimi aksatmamam gerekiyor. Geliri kesilen bir insan bunları nasıl yapacak? Bu sorunun cevabını hastanın tek başına bulmasını bekleyemeyiz.
Hastaya dinlenmesini söylerken, geçimini sağlamak için çalışmak zorunda kalmayacağı bir güvenceyi de verebilmeliyiz.
