ÖLÜMÜN BİLE BİLANÇOSU VAR: İŞÇİNİN HAYATI KAÇ LİRA?
Bir tarafta servetlerine servet katanlar, diğer tarafta ekmek parası uğruna hayatını kaybedenler… Bu düzenin en ağır bedelini kim ödüyor?
Bir fabrikanın bilançosunu açın.
Milyonlarca liralık makineler, milyarlık yatırımlar, büyüyen cirolar, artan varlıklar…
Her şey kayıt altında.
Bir makine bozulduğunda zararı hesaplanıyor.
Üretim durduğunda kayıp hesaplanıyor.
Bir sipariş geciktiğinde cezası hesaplanıyor.
Peki bir işçi öldüğünde ne hesaplanıyor?
Kaybedilen üretim saati mi?
Ödenecek tazminat mı?
Yoksa geride kalan ailesinin ömür boyu taşıyacağı acı mı?
İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında yaşanan patlamada 18 işçi hayatını kaybetti.
On sekiz!
Bu rakamı bir kez daha okuyun.
Çünkü on sekiz dediğimiz şey, bir fabrikanın üretim kapasitesi değil.
On sekiz insanın yarım kalan hayatı.
Sabah evinden çıkan, akşam döneceğini düşünen insanlar…
Bir daha açılmayacak kapılar.
Bir daha cevap verilmeyecek telefonlar.
Ve geride kalanların hayatı boyunca cevap arayacağı o soru:
Neden?
2024 yılında OBA Makarna’nın Hendek fabrikasında meydana gelen patlamada da beş işçi hayatını kaybetmişti.
İSİG Meclisi’nin verilerine göre 2026’nın ilk on ayında en az 1.930 işçi yaşamını yitirdi.
Yalnızca ekim ayında 193 kişi.
Dokuzu çocuk!
Bu rakamları alt alta yazınca bir istatistik çıkıyor. Yan yana koyunca bir ülkenin vicdanı!
Şimdi dönüp ekonomik büyümeyi konuşalım.
İhracat rekorlarını…
Yatırım teşviklerini…
Şirket değerlemelerini…
Lüks otomobil koleksiyonlarını, gösterişli hayatları, servet listelerini…
Elbette servet sahibi olmak suç değildir.
Ama şu soruyu sormak da suç olmamalı:
Bir ülkede zenginliğin sınırları bu kadar genişlerken, işçinin güvenliğinin sınırları neden bu kadar dar kalıyor?
Bir işçinin hayatını korumak için yapılacak yatırım, maliyet hesabına takılıyorsa ortada yalnızca ekonomik değil, ahlaki bir sorun vardır.
Çünkü insan hayatını korumak, kârlılık hesabının sonucuna bırakılamaz.
Bir işletmenin kazanç elde etme hakkı vardır.
Ama hiçbir işletmenin, hiçbir sektörün, hiçbir ekonomik hedefin insan hayatından daha üstün bir hakkı yoktur.
Burada açık bir ayrım yapalım.
HABAŞ ve OBA Makarna’daki olaylarda kimin hangi hukuki sorumluluğu taşıdığı, deliller ve yargı süreçleriyle belirlenmelidir.
Ancak bu, Türkiye’nin iş güvenliği düzenini ve denetim anlayışını sorgulamamıza engel değildir.
Çünkü suçun kime ait olduğu hukukun sorusudur; bu kadar çok insanın neden hayatını kaybettiği ise bütün toplumun!
Karl Marx’ın emek ile sermaye arasındaki ilişkiye dair tartışmaları, bugün hâlâ rahatsız edici bir soruyu önümüze koyuyor:
Üretimin bütün yükünü taşıyan insan, neden üretimin sağladığı güvenceden aynı ölçüde yararlanamıyor?
İşçi yalnızca emeğini satmaz.
Zamanını verir.
Sağlığını riske atabilir.
Çocuklarının geleceğini o ücretin üzerine kurar.
Ve kimi zaman, işini kaybetme korkusuyla tehlikeli koşullara itiraz etmekte zorlanır.
İşte bu yüzden sendikal haklar, iş güvencesi ve bağımsız denetim yalnızca çalışma hayatının teknik meseleleri değildir.
İnsanın, kendi hayatı üzerinde söz sahibi olabilmesinin koşullarıdır!
Peki devlet?
Devletin görevi yalnızca facianın ardından müfettiş göndermek, soruşturma açmak, başsağlığı dilemek midir?
Denetim raporları nerede?
Risk değerlendirmeleri ne söylüyor?
Önceden belirlenen eksiklikler varsa giderilmiş mi?
İşçiler tehlikeleri bildirdiklerinde sesleri duyulmuş mu?
Bu soruların cevapları kamuoyuna açıkça anlatılmalıdır.
Çünkü işçi öldükten sonra açıklanan her önlem, geride kalanlar için aynı acı gerçeği hatırlatır:
Keşke daha önce!
Ve şimdi asıl meseleye gelelim.
Bir ülkede ekonomik büyüme insan hayatını koruyamıyorsa, o büyümenin toplumsal başarısını sorgulamak gerekir.
Bir fabrikada makineler yenilenirken iş güvenliği aynı hızla gelişmiyorsa, öncelikler tartışılmalıdır.
Bir işçinin ölümü birkaç gün konuşulup unutulurken şirketlerin kazançları aylarca övülüyorsa, değerlerimiz üzerine düşünmeliyiz.
Çünkü bir ülkenin zenginliği, yalnızca kasalarında biriken parayla değil, çalışırken hayatta tutabildiği insanlarla da ölçülür!
Ve son söz:
Bir işçinin ölümünden sonra üretim yeniden başlayabilir.
Makineler yeniden çalışabilir.
Siparişler tamamlanabilir.
Bilançolar yeniden hazırlanabilir.
Ama o işçinin evinde hayat hiçbir zaman kaldığı yerden devam etmez!
İşte bu yüzden…
İşçinin hayatını bir maliyet kalemi olarak gören her anlayış, insanlığından zarar yazmıştır!
Ve hiçbir şirketin kârı, hiçbir patronun serveti, hiçbir ülkenin büyüme rakamı, bir işçinin eve dönememesinden daha değerli değildir!
Hakan URUN
11 Kasım 2026
