Türkiye’nin ekonomik sorunlarını yalnızca enflasyon, faiz, döviz kuru ve bütçe açığı üzerinden açıklamak yeterli değildir. Bunlar, daha derinde yaşanan sorunların sonuçlarıdır.
Asıl mesele, ekonomik kaynakların nasıl üretildiği, kimler arasında nasıl paylaşıldığı ve devletin bu süreçte nasıl bir rol üstlendiğidir.
2001 ekonomik krizinin ardından oluşturulan program ile mali disiplin, bankacılık reformları, Merkez Bankası’nın bağımsızlığı ve Avrupa Birliği süreci ekonomik güvenin oluşmasına katkı sağlamakla birlikte, sonraki yıllarda ekonomi yönetim anlayışı, devletin kaynak dağıtma biçimi ve kurumların işleyişi önemli ölçüde değişti.
Bu değişimi yalnızca yanlış ekonomi politikalarıyla açıklamak mümkün değildir. Devletin yapısı, sermaye ile ilişkisi ve toplumsal gelir dağılımı birlikte değerlendirilmelidir.
Büyüme var, refah neden aynı ölçüde artmıyor?
Türkiye ekonomisi 2025 yılında yüzde 3,7 büyüdü. Ancak ekonomik büyüme, toplumun bütün kesimlerinin gelirine aynı ölçüde yansımadı. TÜİK’in 2025 Gelir Dağılımı İstatistikleri’ne göre, en yüksek gelirli yüzde 20’lik kesim toplam gelirin yüzde 48’ini alırken en düşük gelirli yüzde 20’nin payı yüzde 6,4’te kaldı. Gelir dağılımındaki eşitsizliği gösteren Gini katsayısı 0,410 olarak hesaplandı.
Millî gelir hesapları da önemli bir gösterge sunuyor. Çalışanlara yapılan ödemelerin toplam gayrisafi katma değer içindeki payı 2024’te yüzde 36,9 iken 2025’te yüzde 36,6’ya geriledi. Net işletme artığı ve karma gelirin payı ise yüzde 43,3’ten yüzde 44,3’e yükseldi.
Bu iki gösterge birlikte değerlendirildiğinde, yaratılan ekonomik değerin paylaşımında emek gelirlerinin aynı ölçüde güçlenmediği görülüyor.
Enflasyonun önceki yıllara göre gerilemesi olumlu bir gelişme olsa da fiyatlar düşmüyor, artmaya devam ediyor. Bu nedenle ücretliler, emekliler ve dar gelirli kesimler açısından hayat pahalılığı sürüyor.
OECD’nin 2025 Türkiye değerlendirmesi de verimlilik artışının yavaşladığını, ekonominin yüksek teknolojili üretim ve hizmetlerde rekabet gücünü geliştirmesi gerektiğini belirtiyor. OECD’ye göre devlet müdahalelerinin iş dünyası üzerindeki etkisinin azaltılması, yenilikçilik ve rekabet açısından önem taşıyor.
Türkiye’nin bugünkü ekonomik ve kurumsal sorunları tabii ki bir anda ortaya çıkmadı. Bugüne kadar uygulanan politikalar ve zaman içinde değişen yönetim anlayışı, sürecin temel belirleyicileri oldu.
İktidarın uzun süreli yönetimi, kamu kaynaklarının kullanımı ve kurumların işleyişi bakımından açık bir sorumluluğu bulunmakla birlikte, muhalefetin de bu süreci denetleme, kamuoyunu bilgilendirme ve uygulanabilir bir alternatif ortaya koyma sorumluluğu bulunuyor.
Devletin yatırım yapması, üretimi desteklemesi ve piyasayı düzenlemesi doğal görevlerindendir. Asıl sorun, bu müdahalenin hangi kurallarla yapıldığı, kamu kaynaklarının nasıl dağıtıldığı ve kararların bağımsız denetime ne ölçüde açık olduğudur.
Dolayısıyla ülkemizin temel sorunu yalnızca faiz veya kur politikası değildir. Üretim kapasitesini, verimliliği ve rekabeti geliştirecek kurumsal yapının güçlendirilmesi yoluyla yaratılan değerin adil paylaşılması, kamu kaynaklarının doğru kullanılması ve bütün bunların güvenilir kurumlarla sürdürülebilir hâle getirilmesidir. Bu durum, aynı zamanda toplumsal kalkınmanın da zorunlu koşuludur.
