TÜRKİYE–İRAN HATTINDA YENİ DÖNEM Mİ?
BANK MELLAT: SIRADA NE VAR?
Mahan Air'in Türkiye uçuşlarının askıya alınmasının ardından Bank Mellat'ın faaliyet izninin kaldırılması, Türkiye-İran ekonomik ilişkilerinde yeni bir tartışmanın kapısını aralıyor.
Bir banka kapatıldı.
İlk bakışta bu, bir düzenleyici kurumun aldığı sıradan bir bankacılık kararı gibi görülebilir. Ancak söz konusu banka Bank Mellat ise mesele yalnızca bir faaliyet izninin kaldırılmasından ibaret değildir.
Çünkü Bank Mellat, Türkiye'de dün kurulmuş bir banka değildir.
Bankanın Türkiye'deki faaliyet izni 1981 yılında verildi. İstanbul Türkiye Merkez Şubesi 16 Nisan 1982'de, Ankara Şubesi 1985'te, İzmir Şubesi ise 1992'de faaliyete başladı. Yaklaşık 44 yıldır Türkiye'de faaliyet gösteren banka, özellikle Türkiye-İran arasındaki ticari ilişkilerde finansal aracılık işlevi gördü.
18 Eylül 2026 tarihli ve 11572 sayılı BDDK kararıyla Bank Mellat'ın Türkiye'deki faaliyet izni kaldırıldı.
Kararın hukuki dayanağı, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 71. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi.
Ancak kamuoyuna açıklanan karar metninde, mali sistem açısından hangi somut işlem, bulgu veya riskin bu sonuca yol açtığı ayrıntılı biçimde yer almıyor.
Dolayısıyla ilk dikkat çeken nokta şu:
2026'da ne değişti?
2018'DEN SONRA DARALAN ALAN
Bank Mellat'ın uluslararası finansal hareket alanı özellikle 2018'den sonra ciddi biçimde daraldı.
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarının yeniden uygulanması sonrasında bankanın SWIFT erişimi kesildi; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından EFT sisteminden çıkarıldı ve TCMB'deki hesapları zorunlu karşılıklar dışında kapatıldı.
Ancak bu durum, bankanın Türkiye'deki bütün faaliyetlerinin sona erdiği anlamına gelmedi.
Bank Mellat sınırlı ölçekte faaliyetlerini sürdürdü. Türkiye Bankalar Birliği verilerine göre 2025 sonunda bankanın yaklaşık 1 milyar TL mevduatı ve 397 milyon TL kredi büyüklüğü bulunuyordu.
Yani ortada yıllardır tamamen işlevsiz bir banka yoktu.
Daha doğru ifade şu:
Uluslararası finansal hareket alanı yıllar içinde daralan, buna rağmen Türkiye'deki bankacılık faaliyetlerini sürdüren bir banka, 2026'da tamamen faaliyet iznini kaybetti.
ZAMANLAMA NEDEN DİKKAT ÇEKİYOR?
Kararın zamanlaması da ayrıca önem taşıyor.
Eylül ayında İran merkezli Mahan Air konusunda da önemli bir gelişme yaşandı. ABD'nin İran'a yönelik baskısının arttığı süreçte Türkiye ve Umman, Mahan Air uçuşlarını durdurdu.
Ardından Bank Mellat'ın Türkiye'deki faaliyet izni kaldırıldı.
Bu iki gelişme arasında doğrudan siyasi bağlantı bulunduğunu gösteren kamuya açık yeterli bir belge bulunmuyor.
Fakat aynı dönemde ortaya çıkmaları, Türkiye-İran ilişkilerinin ulaşım ve finans boyutunun birlikte değerlendirilmesini gerekli kılıyor.
Çünkü biri hava ulaşımını, diğeri finansal sistemi ilgilendiriyor.
BANKACILIK KANALININ DIŞINDA NE VAR?
Burada meselenin başka bir boyutu ortaya çıkıyor.
İran'a yönelik uluslararası yaptırım politikası artık yalnızca bankaları hedefleyen bir süreç değil.
ABD Hazine Bakanlığı 2026 boyunca İran'ın petrol gelirleri, finansal aracılar, döviz büroları ve yaptırımlardan kaçınma ağlarına yönelik çok sayıda yaptırım açıkladı.
4 Eylül'de Türkiye merkezli Golden Global Yatırım Bankası ve bağlantılı kuruluşları da yaptırım kapsamına aldı. ABD Hazine Bakanlığı, bu yapıların İran petrol gelirlerinin Türkiye'ye aktarılması ve daha sonra nakit ve altına dönüştürülmesi sürecinde rol oynadığını ileri sürdü.
Temmuz ayında ise İran'ın yaptırım ağlarında kullanıldığı belirtilen bazı döviz büroları hedef alındı. Bu açıklamalarda Bank Mellat'la bağlantılı olduğu belirtilen yapılar da yer aldı.
Böylece tartışmanın kapsamı bankalardan çıkarak döviz, para transferleri ve altın piyasalarına kadar genişliyor.
Burada doğal olarak şu soru ortaya çıkıyor:
Bank Mellat'tan sonra başka finansal kanallar da baskı altına girecek mi?
Döviz büroları, sarraflar ve altın ticareti bundan sonraki dönemde daha fazla mercek altına alınacak mı?
Özellikle İstanbul'un Kapalıçarşı merkezli döviz ve altın piyasasının bu sürecin neresinde duracağı ise şimdilik açık bir soru.
ÖRTÜLÜ YAPTIRIM MI?
Asıl siyasi tartışma burada başlıyor.
Bir İran bankasının Türkiye'deki faaliyet izninin kaldırılması...
Bir İran hava yolu şirketinin Türkiye uçuşlarının durdurulması...
Türkiye merkezli bir bankanın ABD tarafından İran bağlantıları nedeniyle yaptırım kapsamına alınması...
Ve aynı dönemde İran'ın alternatif finans ağlarına yönelik yaptırımların genişlemesi...
Bütün bunlar birbirinden bağımsız gelişmeler mi?
Yoksa Türkiye'nin İran'la ekonomik ilişkilerinde daha kapsamlı bir daralma mı yaşanıyor?
Bugün kesin bir hüküm vermek için erken.
“Örtülü yaptırım” değerlendirmesi yapılabilmesi için kararların hukuki dayanaklarının, kurumlar arasındaki koordinasyonun ve bundan sonraki uygulamaların birlikte ortaya konulması gerekiyor.
Fakat tabloyu yalnızca tek tek kararlar olarak okumak da yeterli olmayabilir.
Çünkü Türkiye, İran'la ekonomik ve bölgesel ilişkilerini sürdürürken aynı zamanda İran'a yönelik uluslararası yaptırım baskısının giderek yoğunlaştığı bir dönemin içinde bulunuyor.
2007, 2018, 2026...
2007'de ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları vardı.
2018'de yaptırımlar yeniden ağırlaştı ve Bank Mellat'ın Türkiye'deki uluslararası finansal bağlantıları ciddi biçimde daraldı.
Buna rağmen banka Türkiye'de faaliyet göstermeye devam etti.
2025'te hâlâ mevduat topluyor, kredi kullandırıyor ve bilanço oluşturuyordu.
2026'da ise faaliyet izni tamamen kaldırıldı.
İşte bu nedenle bundan sonraki gelişmeler yalnızca Bank Mellat'ın tasfiyesiyle sınırlı değil.
Türkiye-İran ticaretinin finansmanı...
Hava ulaşımı...
Döviz piyasaları...
Altın...
Ve İran'la ekonomik ilişkilerin geleceği...
Bütün bu başlıkların nasıl şekilleneceği, önümüzdeki dönemin asıl meselesi olacak.
Banka kapandı.
Peki sırada ne var?
