YARIM KİŞİLİKLERLE BÜTÜN BİR GELECEK KURULAMAZ
Bir insanı kaybetmenin en korkunç biçimi, onun gitmesi değildir.
Asıl korkunç olan, karşındaki insan hâlâ yanındayken onu artık insan olarak görmemendir.
Yüzüne bakarsın ama yüzünü görmezsin.
Sesini duyarsın ama sözünü duymazsın.
Yanında yürürsün ama ruhuna dokunmazsın.
Çünkü onu çoktan bir insandan bir araca dönüştürmüşsündür.
Kendi doğrularını, kendi hesaplarını, kendi hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılan bir araç.
İnsan tam burada kaybolur.
Ve insanı kaybettiğin yerde, ne kadar büyük bir fikirden, ne kadar kutsal bir davadan, ne kadar güzel bir gelecekten söz edersen et, o geleceğin içine bugünün çürümüşlüğünü taşımaya başlarsın.
Çünkü hiçbir fikir insandan daha değerli değildir.
Hiçbir dava insanın onurundan büyük değildir.
Hiçbir örgüt insanın özgürlüğünün üzerinde değildir.
Ve hiçbir gelecek, bugünün insanını ezerek kurulamaz.
Burada insanın kendisine sorması gereken çok daha ağır bir soru vardır:
Kendini insan olarak inşa etmeye yanaşmayan biri, nasıl olur da yeni insanı ve yeni toplumu inşa etme iddiasında bulunabilir?
Kendi kişiliğine bakmayan…
Kendi zaaflarıyla yüzleşmeyen…
Kendi erkeklik biçimini sorgulamayan…
Kendi iktidarını görmeyen…
Kendi sevgisinin içindeki sahiplenmeyi fark etmeyen…
Kendisini eğitmeye, dönüştürmeye, yeniden kurmaya ihtiyaç duymayan…
Ama koca bir toplumun nasıl yaşaması gerektiğini anlatan insanın temel çelişkisi tam da burada başlar.
Kendi evini kurmadan bir ülkeye mimarlık taslamak mümkün müdür?
Kendi içindeki iktidarı yıkmadan dışarıdaki iktidarı yıkmak mümkün müdür?
Kendi ilişkilerinde eşitliği kurmadan demokratik toplumdan söz etmek mümkün müdür?
Sevdiğini özgür bırakmadan özgürlükten söz etmek mümkün müdür?
Kendisi dönüşmeden toplumsal dönüşümün öncülüğüne soyunmak mümkün müdür?
Bu soruların cevabı yalnızca teoride aranamaz.
Çünkü toplum, kitaplarda yazılanlardan önce insanın gündelik yaşamında kurulur.
Bir insanın sevgisinde.
Öfkesinde.
Dostluğunda.
Yoldaşlığında.
Kadına bakışında.
Eleştiriye verdiği tepkide.
Gücü kullanma biçiminde.
Kendisinden farklı olana gösterdiği tahammülde.
Ve en önemlisi, kendisini ne kadar vazgeçilmez gördüğünde.
Çünkü kendisini vazgeçilmez gören insan, zamanla başkalarının özgürlüğünü gereksiz görmeye başlar.
Kendisinden fazlasıyla razı olan insan, kendi inşasını durdurur.
Kendi inşasını durduran ise başkasının inşasına müdahale etmeye daha fazla başlar.
Böylece insan kendisini geliştirmek yerine başkalarını biçimlendirmeye yönelir.
Kendi eksikliğini görmek yerine başkasının eksikliğini teşhir eder.
Kendi iktidarını sorgulamak yerine başkasının iktidarını eleştirir.
Kendi erkekliğini dönüştürmek yerine erkek egemenliğini yalnızca dışarıda arar.
Ve sonunda ortaya garip bir kişilik çıkar:
Yarı demokrat.
Yarı özgürlükçü.
Yarı seven.
Yarı samimi.
Yarı dost.
Yarı Heval.
Yarı yurtsever.
Yarı devrimci.
Ama insan olarak da yarım.
Çünkü demokrasiyi söyler ama eşit ilişki kuramaz.
Özgürlüğü savunur ama sevdiğinin özgürlüğünden korkar.
Sevgiden söz eder ama sahiplenir.
Dostluktan söz eder ama itirazı kaldıramaz.
Hevallikten söz eder ama yoldaşını kendisine benzetmeye çalışır.
Yurtseverlikten söz eder ama kendi yakınındaki insanın onurunu korumakta zorlanır.
Devrimden söz eder ama kendi kişiliğindeki iktidarı değiştirmeye yanaşmaz.
İşte yarım kişilik tam olarak budur:
Söylemi gelecekte, davranışı geçmişte yaşayan insan.
Ve buradan çok daha sert bir gerçek çıkar:
Yarım kişiliklerle bütün bir gelecek kurulamaz.
Çünkü gelecek yalnızca bir proje değildir.
Gelecek, onu kuracak insanın kişiliğinde başlamalıdır.
Özgür toplum istiyorsan, önce ilişkilerinde özgürlüğü yaşatmalısın.
Demokratik toplum istiyorsan, önce sana itiraz eden insanla demokratik ilişki kurmalısın.
Kadın özgürlüğünü savunuyorsan, önce kendi erkeklik biçiminle hesaplaşmalısın.
Komün diyorsan, önce insanı kendi egonun çevresinde toplamaktan vazgeçmelisin.
Sevgi diyorsan, önce sevdiğin insanın sana ait olmadığını kabul etmelisin.
Hevallik diyorsan, önce yanındaki insanı kendi gölgende bırakmamalısın.
Yurtseverlik diyorsan, önce birlikte yaşadığın insanın onurunu korumalısın.
Yani savunduğun gelecek, bugünkü kişiliğinde bir karşılık bulmalıdır.
Aksi hâlde gelecek yalnızca dildir.
Tabeladır.
Slogandır.
Ve sloganla insan değişmez.
Çünkü dünün kafasıyla yarın kurulamaz.
Dünün araçlarıyla yeni bir toplum kurulamaz.
Dünün iktidar ilişkileriyle özgürlük kurulamaz.
Dünün erkeklik anlayışıyla kadın özgürlüğü kurulamaz.
Dünün hiyerarşik kişiliğiyle demokratik toplum kurulamaz.
Dünün sahiplenme biçimiyle özgür sevgi kurulamaz.
Dünün insanıyla yarının dünyası kurulamaz.
Eski insan, yeni dünyanın önündeki en büyük engeldir.
Çünkü eski dünya yalnızca devletlerde, kurumlarda, yasalarda ve iktidar merkezlerinde yaşamaz.
Eski dünya insanın içinde yaşar.
Dilinde.
Bakışında.
Sevme biçiminde.
Kıskançlığında.
Öfkesinde.
Kendini haklı görme biçiminde.
Başkasını yönetme arzusunda.
Ve kendisine tanıdığı ayrıcalıklarda.
Bu yüzden bazen devrilmesi gereken ilk iktidar dışarıdaki iktidar değildir.
İçimizde başkalarının hayatı üzerinde kendimize verdiğimiz iktidardır.
İnsan kendi içindeki devleti tasfiye etmeden demokratik toplumun insanı olamaz.
Fakat burada özellikle erkeğin kendisine bakması gereken daha derin bir alan vardır.
Bir erkek kendisini gerçekten yeniden inşa etmek istiyorsa, yalnızca düşüncelerini değiştirmesi yetmez.
Elindeki erkeklik silahlarını da yakmalıdır.
Çünkü erkeklik yalnızca bir düşünce biçimi değildir.
Tarih boyunca erkeğin eline verilmiş bir güçler toplamıdır.
Kas gücünden gelen güç…
Geleneğin verdiği güç…
Ailenin verdiği güç…
Toplumun “erkektir, yapar” diyerek meşrulaştırdığı güç…
Sistemin, kurumların ve mevcut düzenin erkeğe tanıdığı güç…
Yaşın verdiği güç…
Statünün verdiği güç…
Bilginin verdiği güç…
Ekonomik gücün verdiği güç…
Örgütsel konumun verdiği güç…
Ve bütün bunların üzerinde, yüzyılların erkek egemen uygarlığının erkeğe bıraktığı tarihsel güç.
Erkek çoğu zaman bunların önemli bir bölümünü kendi kişisel gücü zanneder.
Oysa insanın kendi gücü sandığı şeylerin bir kısmı kendisine tarih tarafından verilmiş olabilir.
İşte gerçek inşa burada başlar.
Erkek, kendisine verilmiş bu iktidar silahlarını fark etmeden yeni bir kişilik yaratamaz.
Kas gücünden gelen gücü yakmadan…
Geleneğin kendisine verdiği otoriteyi yakmadan…
Toplumun kendisine tanıdığı üstünlüğü yakmadan…
Sistemin önüne açtığı ayrıcalıklarla hesaplaşmadan…
Erkek egemen uygarlığın tarih boyunca biriktirdiği güç biçimlerini sorgulamadan…
Kendisini merkeze koyan alışkanlıklarını terk etmeden…
İnşa ettiğini sandığı kişilik, çoğu zaman eski kişiliğin cilalanmış hâli olmaktan öteye geçemez.
Çünkü eski silahlarını saklayıp yeni bir kişilik kurduğunu söylemek, elindeki silahı değiştirmeden savaşın adını değiştirmektir.
Bir erkek “Ben artık demokratım.” diyebilir.
Ama evinde hâlâ son sözü kendisi söylüyorsa, demokratlık yalnızca bir söylemdir.
“Kadın özgürlüğünü savunuyorum.” diyebilir.
Ama bir kadının kendisinden bağımsız karar vermesine tahammül edemiyorsa, savunduğu özgürlük henüz kendi kişiliğine ulaşmamıştır.
“Özgürlükçüyüm.” diyebilir.
Ama sevdiği insanın kendi yolunu seçmesini istemiyorsa, özgürlük onun için hâlâ kendisine tanınmış bir ayrıcalıktır.
“Komünal yaşamı savunuyorum.” diyebilir.
Ama etrafındaki insanları kendi kişiliğinin çevresinde topluyorsa, komünü değil, kendi küçük iktidar alanını büyütüyordur.
Burada erkekliğin en derin tuzaklarından biri ortaya çıkar:
Erkek, iktidarını yalnızca başkalarını ezerek kullanmaz.
Bazen koruyarak kullanır.
Bazen sahip çıkarak kullanır.
Bazen akıl vererek kullanır.
Bazen “senin iyiliğin için” diyerek kullanır.
Bazen tecrübesini öne sürerek kullanır.
Bazen bilgisiyle kullanır.
Bazen fedakârlığıyla kullanır.
Bazen de kendisini vazgeçilmez hâle getirerek kullanır.
İktidar her zaman bağırmaz.
Bazen yardım eder.
Bazen sever.
Bazen korur.
Bazen susar.
Ama karşılığında diğerinin özgürlüğünü daraltıyorsa, biçimi ne olursa olsun orada iktidar vardır.
Bu nedenle erkekliğin silahlarını yakmak, yalnızca kaba kuvvetten vazgeçmek değildir.
Daha derin bir zihinsel ve ahlaki dönüşümdür.
İnsanın kendisine şu soruyu sorabilmesidir:
“Bende bulunan hangi güç gerçekten benim, hangisi bana tarih tarafından verilmiş bir ayrıcalık?”
İşte bu soru insanı sarsar.
Çünkü insan çoğu zaman sahip olduğu ayrıcalığı hak edilmiş kişisel başarı zanneder.
Oysa kişilik, sahip olduğu güçle değil, sahip olduğu gücü nasıl kullandığıyla ölçülür.
Daha da önemlisi, gerektiğinde o gücü kullanmamayı seçebilmesiyle.
Bir erkeğin gerçek gücü, kadından daha güçlü olması değildir.
Gücünü kadının üzerinde kullanmamayı seçebilmesidir.
Gerçek özgürlüğü, istediğini yaptırabilmesi değildir.
Karşısındaki insanın kendisine “hayır” diyebilmesine tahammül edebilmesidir.
Gerçek demokratlığı, kendi düşüncesini savunabilmesi değildir.
Kendi düşüncesine karşı çıkan insanın özgürlüğünü de koruyabilmesidir.
İşte burada zihinsel aydınlanma ile pratik yaşam birbirinden ayrılamaz.
Sadece düşüncede erkekliği eleştirmek yetmez.
Gündelik yaşamda erkekliğin silahlarını bırakmak gerekir.
Evde.
İlişkide.
Örgütte.
Dostlukta.
Yoldaşlıkta.
Siyasette.
Söz hakkı kullanırken.
Karar verirken.
Eleştiri alırken.
Bir kadın senden farklı düşündüğünde.
Bir genç seni reddettiğinde.
Bir yoldaş senin çizdiğin sınırların dışına çıktığında.
Tam da o anda eski erkeklik silahlarından hangisine sarıldığın ortaya çıkar.
Sesini mi yükseltiyorsun?
Statünü mü kullanıyorsun?
Tecrübeni mi öne sürüyorsun?
Örgütsel konumunu mu kullanıyorsun?
“Ben daha çok biliyorum.” diyerek karşıdakini küçültüyor musun?
Gelenekleri mi çağırıyorsun?
Çevrenin desteğini mi arkana alıyorsun?
Yoksa gerçekten eşit bir ilişki kurmayı mı seçiyorsun?
İşte kişilik burada inşa edilir.
Kürsüde değil.
Manifestolarda değil.
Büyük sözlerde değil.
Gündelik yaşamın en küçük anlarında.
Çünkü tutuculuk, muhafazakârlık, dogmatizm ve gericilik yalnızca siyasal kavramlar değildir.
Bunlar insanın içine yerleştiğinde kişiliği donduran güçlerdir.
İnsan düşünmeyi bıraktığında dogma başlar.
Sorgulamayı bıraktığında tutuculuk başlar.
Kendisine verilen doğruları yeniden üretmeye başladığında muhafazakârlık kişiliğin içine yerleşir.
Geçmişin iktidar biçimlerini bugüne taşıdığında gericilik yalnızca toplumda değil, insanın kendi ilişkilerinde yaşamaya devam eder.
Bu yüzden zihinsel aydınlanma yalnızca çok kitap okumak değildir.
Kendi doğrundan şüphe edebilmektir.
Kendini eleştirebilmektir.
Yanlış olduğunu kabul edebilmektir.
Başkasının senden daha doğru olabileceğini kabul edebilmektir.
Ve bütün bunları pratik yaşamına taşıyabilmektir.
Çünkü düşüncesi özgür olup ilişkileri köleci olan insan özgür değildir.
Demokrasiyi savunup ilişkilerinde hiyerarşi kuran insan demokratik değildir.
Kadın özgürlüğünü savunup kendi erkeklik ayrıcalıklarını koruyan insan, kadın özgürlüğünün henüz gerçek öznesi değildir.
Devrimden söz edip kendi kişiliğindeki iktidarı koruyan insan, eski dünyanın bazı silahlarını yeni dünyanın bayrağı altında taşımaya devam ediyor demektir.
İşte bu yüzden erkeklik silahlarını yakmak bir kayıp değil, kişiliğin doğuşudur.
Erkek burada gücünü kaybetmez.
Gücün anlamını değiştirir.
Kas gücünün yerine vicdanı.
Tahakkümün yerine eşitliği.
Sahiplenmenin yerine özgür sevgiyi.
Emretmenin yerine iknayı.
Korkutmanın yerine güveni.
Statünün yerine kişiliği.
Dogmanın yerine sorgulamayı.
Geleneksel üstünlüğün yerine ortak insanlığı koyar.
Ve belki de ilk kez gerçekten insan olmaya burada başlar.
Çünkü insanın elindeki bütün silahları bırakması, güçsüzleşmesi değildir.
Başkalarının üzerinde güç kullanmadan da var olabileceğini keşfetmesidir.
İşte demokratik ve özgürlükçü kişilik böyle doğar.
Kendisini başkasından üstün görmeyen…
Başkasının özgürlüğünü kendi özgürlüğüne tehdit olarak algılamayan…
Kendi ayrıcalıklarını sorgulayabilen…
Eleştiriden kaçmayan…
Dönüşmekten korkmayan…
Kendi içindeki iktidarı teşhis edebilen…
Ve en önemlisi, kendisine verilmiş güçleri insanın üzerinde kullanmayı reddeden insanın kişiliğidir bu.
Çünkü yeni toplumun önündeki en büyük sorun yalnızca eski kurumlar değildir.
Eski insanın elindeki eski silahlardır.
O silahlar yakılmadan, eski dünya yeni dünyanın içine taşınır.
İnsan bazen eski dünyanın yıkıldığını sanırken, onun en güçlü kalıntısını kendi kişiliğinde taşımaya devam eder.
Bu yüzden gerçek devrim, erkeğin başkasını yönetme hakkından vazgeçtiği yerde başlar.
Kendisini merkeze koyma alışkanlığından vazgeçtiği yerde.
Kendisine tanınmış tarihsel ayrıcalıkları sorguladığı yerde.
Kadının özgürlüğünü kendi özgürlüğü kadar değerli gördüğü yerde.
Sevdiği insanın kendisine ait olmadığını kabul ettiği yerde.
Yoldaşının kendisine benzemek zorunda olmadığını kabul ettiği yerde.
Kendi doğrularının mutlak olmadığını kabul ettiği yerde.
Ve kendi kişiliğini her gün yeniden inşa etmeye başladığı yerde.
Çünkü başkasını değiştirmek kolaydır.
Kendini değiştirmek zordur.
Başkalarını eleştirmek kolaydır.
Kendi egonla yüzleşmek zordur.
Koca bir topluma ne yapması gerektiğini anlatmak kolaydır.
Kendine her gün “Ben ne kadar doğru yaşıyorum?” diye sormak zordur.
İşte insanın asıl eğitimi burada başlar.
Kendisinden memnun olmakta değil, kendisini sürekli yeniden kurmaya açık olmakta.
“Ben oldum.” demekte değil,
“Ben hâlâ oluyorum.” diyebilmekte.
Çünkü kendisini tamamlanmış gören insanın gelişimi durur.
Kendisini tamamlanmamış gören insan ise yaşam boyunca kendisini inşa etmeye devam eder.
Ve belki de gerçek devrimci kişilik tam burada doğar:
Kendisine karşı acımasız bir dürüstlükte.
Kendi iktidarını teşhis edebilmekte.
Kendi erkekliğinin karanlık tarafını görebilmekte.
Kendi sevgisinin sahiplenmeye dönüştüğü anı fark edebilmekte.
Kendi haklılığından vazgeçebilecek kadar büyüyebilmekte.
Kendisinden farklı olanın özgürlüğünü kendi özgürlüğü kadar değerli görebilmekte.
Çünkü insan dönüşmeden hiçbir devrim tamamlanmış değildir.
Devrimi gerçekleşmiş bireyler olmadan yeni bir toplum kurmak ham hayaldir.
Bütün büyük davaların kendisine sorması gereken soru aslında çok basittir:
Biz nasıl bir insanız ki nasıl bir toplum kuracağımızı söylüyoruz?
Bu sorudan kaçan herkes, bir süre sonra kendi söyleminin tutsağı olur.
Çünkü insan kendisini kandırabilir.
Kalabalıkları kandırabilir.
Bir süre toplumu da kandırabilir.
Ama ilişki biçimi insanın gerçek yüzünü er ya da geç ortaya çıkarır.
Söylediğin değil, yaşattığın kalır.
İnsanların yanında kendilerini büyümüş mü, küçülmüş mü hissettirdin?
Özgürleşmiş mi, bağımlı mı?
Güvende mi, tehdit altında mı?
Kendileri olarak mı, sana benzemek zorunda olarak mı?
İşte gerçek bilanço budur.
Çünkü bütün idealler bir gün insanın karşısına çıkar.
Bütün davalar.
Bütün örgütler.
Bütün iktidarlar.
Bütün büyük sözler.
Ve o gün sloganlar susar.
İnsan konuşur.
İnsanın onuru konuşur.
İnsanın özgürlüğü konuşur.
İnsanın yaşadığı acı konuşur.
Ve geriye yalnızca şu soru kalır:
İnsanlara ne yaptın?
Onları büyüttün mü?
Yoksa kendine mi bağladın?
Özgür bıraktın mı?
Yoksa kendi doğrularının içine mi hapsettin?
Kendi seslerini bulmalarına yardım ettin mi?
Yoksa kendi sesini onların ağzından mı çoğalttın?
Çünkü insanı kaybettiğimiz yerde yalnızca bir insanı kaybetmeyiz.
Anlamı kaybederiz.
Vicdanı kaybederiz.
Güveni kaybederiz.
Birlikte yaşama ihtimalini kaybederiz.
Ve sonunda bütün büyük sözlerin ortasında, kendi kurduğumuz dünyanın içinde yalnız kalırız.
Bu yüzden artık kendimize başka bir yerden bakmak zorundayız.
Toplumu nasıl değiştireceğimizden önce, nasıl bir insana dönüşeceğimizi konuşmalıyız.
Yeni kurumları nasıl kuracağımızdan önce, o kurumları taşıyacak kişiliği kurmalıyız.
Yeni dünyayı nasıl tasarlayacağımızdan önce, o dünyanın insanını kendi içimizde yaratmalıyız.
Çünkü:
Dünü doğru kurmayan, yarını doğru kuramaz.
Kendi insanını inşa etmeyen, toplumun insanını inşa edemez.
Kendi içindeki iktidarı yenmeyen, dışarıdaki iktidarı aşamaz.
Başkasının özgürlüğünü sevmeyen, özgürlükten söz edemez.
Erkeklik silahlarını yakmayan, demokratik kişiliği bütünüyle kuramaz.
Zihinsel aydınlanmayı pratik yaşamına taşımayan, eski dünyanın alışkanlıklarını yeni dünyanın içine taşır.
Yarım kişiliklerle bütün bir gelecek kurulamaz.
Ve belki de bütün meselenin en ağır cümlesi şudur:
Geleceği kurmak isteyen insan, önce gelecekte görmek istediği insan olmaya başlamalıdır.
Çünkü gelecek uzaklarda bir yerde bizi beklemiyor.
Gelecek, bugün bizim davranışlarımızın içinde doğuyor.
İnsan kendisini inşa etmeden toplum inşa edilmiş sayılmaz.
İnsan kendi içindeki iktidarı yakmadan özgürlük gerçek anlamına kavuşmaz.
İnsan insana hükmetme ihtiyacından kurtulmadan demokrasi yalnızca bir söz olarak kalır.
Ve insan kendisini dönüştürmeden dünya değişmiş sayılmaz.
İnsanı kaybeden, kazandığı her şeyi kaybetmiştir.
